Bấm đầu dây mạng gồm bốn việc: tuốt vỏ khoảng hai đốt ngón tay, gỡ xoắn và xếp tám sợi theo đúng thứ tự màu, cắt bằng đầu rồi luồn vào hạt RJ45, bóp kìm một lần dứt khoát. Thứ tự màu phổ biến ở Việt Nam là chuẩn T568B: trắng cam, cam, trắng xanh lá, xanh dương, trắng xanh dương, xanh lá, trắng nâu, nâu. Hai đầu dây bấm cùng một chuẩn là xong.
Người mới thường hỏng ở hai chỗ: tuốt vỏ quá dài nên phần lõi trần lòi ra ngoài hạt, và các sợi lệch thứ tự khi đẩy vào. Bài này đi qua từng thao tác với dụng cụ cần có, cách kiểm bằng máy test, và bảng lỗi cho những sợi bấm xong mà máy không nhận.
Dụng cụ và vật tư cần có
Bấm dây mạng không cần nhiều đồ nhưng cần đúng đồ. Chuẩn bị đủ trước khi ngồi xuống:
- Kìm bấm mạng: loại có ngàm cho đầu tám chân, có lưỡi cắt và lưỡi tuốt vỏ. Kìm quá rẻ thường bóp không đều, chân đồng không ăn hết vào lõi.
- Hạt mạng RJ45: chọn loại khớp với dây. Dây loại Cat6 lõi to hơn, nhiều hạt dùng cho Cat5e sẽ khó luồn. Mua dư khoảng gấp đôi số đầu cần bấm, vì lần đầu ai cũng hỏng vài hạt.
- Chụp bảo vệ đầu dây: ống nhựa mềm luồn vào dây trước khi bấm, giúp đầu không gãy lẫy và chống gập.
- Máy test dây mạng: loại đơn giản có hai cục, mỗi cục tám đèn. Đây là thứ đáng mua nhất, vì mắt thường không nhìn ra lỗi.
- Kéo nhỏ hoặc dao rọc giấy: để cắt sợi dây gai bên trong vỏ nếu có.
- Đèn bàn hoặc đèn pin: màu trắng cam và trắng nâu dưới ánh sáng vàng rất dễ lẫn.
Nếu dây đi vào ổ mạng âm tường thay vì bấm hạt, bạn cần thêm dụng cụ nhấn dây (loại có lưỡi ép). Thứ tự màu vẫn theo chuẩn in sẵn trên ổ, thường có ghi chữ A và B; chọn đúng hàng B nếu cả văn phòng dùng T568B.
Thứ tự màu: chuẩn T568B và T568A
Cầm hạt RJ45 quay lẫy xuống dưới, mặt có chân đồng hướng về phía bạn, chân số 1 nằm bên trái. Thứ tự từ trái sang phải như sau:
| Chân | T568B (phổ biến) | T568A |
|---|---|---|
| 1 | Trắng cam | Trắng xanh lá |
| 2 | Cam | Xanh lá |
| 3 | Trắng xanh lá | Trắng cam |
| 4 | Xanh dương | Xanh dương |
| 5 | Trắng xanh dương | Trắng xanh dương |
| 6 | Xanh lá | Cam |
| 7 | Trắng nâu | Trắng nâu |
| 8 | Nâu | Nâu |
Dây bấm hai đầu cùng chuẩn gọi là dây thẳng, dùng cho gần như mọi trường hợp hiện nay: máy tính vào switch, switch vào router, máy in vào ổ mạng. Dây chéo (một đầu A, một đầu B) trước đây dùng để nối hai máy tính trực tiếp; thiết bị đời mới tự nhận chiều nên hầu như không còn cần. Quy tắc dễ nhớ: cả văn phòng chỉ dùng một chuẩn, ghi nó vào sổ tay thiết bị, ai bấm sau cũng theo.
Các bước bấm một đầu dây
Làm chậm ở mấy đầu đầu tiên. Khi đã quen, một đầu mất chừng hai phút.
- Luồn chụp bảo vệ vào dây trước, đầu loe quay về phía sẽ bấm. Quên bước này là phải cắt bỏ đầu vừa bấm.
- Đặt dây vào lưỡi tuốt của kìm, xoay kìm một vòng rồi kéo vỏ ra. Tuốt khoảng ba đến bốn phân để dễ thao tác; lát nữa sẽ cắt bớt. Kiểm tra các sợi bên trong không bị khía vỏ màu.
- Bẻ ngược bốn cặp xoắn ra, cắt bỏ sợi dây gai và lõi nhựa chữ thập nếu dây có. Gỡ xoắn từng cặp, vuốt thẳng từng sợi giữa hai ngón tay.
- Xếp tám sợi theo thứ tự T568B, nằm sát nhau thành một hàng phẳng. Giữ chặt hàng sợi bằng ngón cái và ngón trỏ.
- Cắt bằng đầu cả tám sợi một lượt, để phần lõi còn lại dài khoảng một đốt ngón tay, tức chừng một phân rưỡi tính từ mép vỏ.
- Cầm hạt quay lẫy xuống, luồn hàng sợi vào, đẩy đến khi đầu tám sợi chạm sát đáy hạt. Nhìn từ đầu hạt phải thấy tám chấm đồng của tám sợi.
- Kiểm tra vỏ ngoài của dây đã lọt vào trong hạt, nằm dưới chỗ nẹp giữ vỏ. Nếu vỏ còn ở ngoài, rút ra, cắt ngắn lõi thêm một chút rồi làm lại.
- Đặt hạt vào ngàm kìm, bóp mạnh và dứt khoát đến hết hành trình. Kéo nhẹ dây để chắc đầu không tuột, rồi đẩy chụp bảo vệ lên ôm lấy hạt.
Đầu còn lại làm y hệt, cùng chuẩn màu. Đặt hai đầu cạnh nhau, đối chiếu thứ tự màu nhìn qua lớp nhựa trong của hạt trước khi cắm máy test.
Kiểm tra bằng máy test dây
Cắm một đầu dây vào cục chính, đầu kia vào cục phụ, bật máy. Với dây thẳng bấm đúng, đèn hai bên sáng lần lượt theo thứ tự 1 đến 8, cùng lúc với nhau: đèn 1 bên này sáng thì đèn 1 bên kia cũng sáng. Nhiều máy có thêm đèn G cho dây có lớp chống nhiễu; dây thường không có lớp này thì đèn G không sáng là bình thường.
Nếu một đèn không sáng ở cả hai bên, sợi đó bị hở: chân đồng chưa ăn vào lõi hoặc lõi bị đứt. Nếu đèn sáng lệch, ví dụ đèn 3 bên này sáng cùng đèn 6 bên kia, hai sợi bị đặt nhầm chỗ. Nếu hai đèn sáng cùng lúc, có hai sợi chạm nhau. Gặp bất cứ trường hợp nào, cắt bỏ hạt hỏng ở đầu nghi ngờ và bấm lại.
Máy test đơn giản chỉ kiểm thông mạch, không đo được dây có chạy nổi tốc độ gigabit hay không. Vì thế sau khi qua máy test, cắm dây vào máy tính thật và xem tốc độ kết nối. Trên Windows hoặc macOS, phần chi tiết của kết nối có dây sẽ ghi tốc độ; tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản. Ra 1 Gbps là đạt. Nếu chỉ ra 100 Mbps, thường có sợi nâu hoặc sợi xanh dương tiếp xúc kém, máy tính vẫn chạy được bằng bốn sợi còn lại nên dễ bị bỏ qua.
Người làm cẩn thận ghi kết quả test lên băng dính quấn ở đầu dây, ngày bấm và chữ "đạt", để sau này có sự cố thì biết sợi nào đã được kiểm.
Lỗi hay gặp khi bấm dây và cách sửa
Hầu hết lỗi bấm dây đến từ vài thao tác lặp đi lặp lại. Bảng dưới để bạn tự soi đầu dây vừa bấm:
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Máy test thiếu một hai đèn | Sợi không chạm đáy hạt, chân đồng không ăn | Cắt hạt, cắt bằng đầu sợi, đẩy sâu hơn rồi bấm lại |
| Đèn sáng lệch thứ tự | Hai sợi đổi chỗ khi luồn, thường là trắng xanh lá với trắng xanh dương | Xếp lại dưới ánh sáng trắng, giữ chặt hàng sợi khi luồn |
| Máy chỉ nhận 100 Mbps | Một cặp xoắn tiếp xúc kém hoặc gỡ xoắn quá dài | Bấm lại, gỡ xoắn ngắn nhất có thể |
| Dây chạy rồi chập chờn khi lay | Vỏ không nằm trong hạt, lõi bị kéo giật | Bấm lại sao cho nẹp hạt kẹp lên vỏ |
| Hạt nứt hoặc lẫy gãy | Bóp kìm lệch, hạt kém | Dùng chụp bảo vệ, đổi hạt tốt hơn |
| Luồn sợi không lọt hạt | Hạt cho Cat5e dùng với dây Cat6 | Mua hạt đúng loại dây |
Một quy tắc của người hay đi lắp: đầu dây nào nghi ngờ thì cắt bỏ, đừng tiếc. Một hạt mạng rẻ hơn rất nhiều so với một buổi chiều mò lỗi mạng chập chờn.
Nhấn dây vào ổ mạng gắn tường thay vì bấm hạt
Ở phía bàn làm việc và trong tủ mạng, nhiều người chọn nhấn dây vào ổ mạng hoặc thanh phân phối thay vì bấm hạt. Cách này bền hơn vì dây chính nằm yên, chỉ dây nhảy ngắn bị rút cắm. Các bước khác với bấm hạt ở mấy chỗ sau:
- Tuốt vỏ khoảng hai đến ba phân, không cần cắt bằng đầu như khi bấm hạt.
- Nhìn mặt sau của ổ: mỗi khe nhấn có vạch màu, thường in hai hàng chữ A và B. Chọn hàng B nếu văn phòng dùng chuẩn T568B.
- Giữ nguyên độ xoắn của từng cặp tới sát chân khe, chỉ gỡ xoắn phần ngắn nhất cần để đặt sợi vào khe. Gỡ xoắn dài là nguyên nhân hay gặp khiến ổ chỉ chạy 100 Mbps.
- Đặt từng sợi vào đúng khe theo màu, đè nhẹ cho sợi nằm yên.
- Dùng dụng cụ nhấn dây, đặt thẳng góc lên khe, mặt có lưỡi cắt quay ra phía ngoài ổ, ấn dứt khoát cho đến khi nghe tiếng tách. Dụng cụ vừa ép sợi vào khe vừa cắt phần thừa.
- Đậy nắp chụp phía sau ổ nếu có, gắn ổ vào đế, rồi test bằng hai sợi dây nhảy bấm sẵn nối với máy test.
Nếu không có dụng cụ nhấn chuyên dụng, đừng dùng tua vít ấn sợi vào khe; sợi sẽ không ăn đều, mạng chạy chập chờn rất khó tìm ra. Dụng cụ nhấn rẻ và dùng được nhiều năm.
Áp vào việc của bạn và khi nào nên nhờ người làm
Nếu bạn chỉ cần vài sợi dây nối máy với switch trong cùng phòng, mua dây bấm sẵn của nhà sản xuất là nhanh nhất và đáng tin hơn tự bấm. Tự bấm phát huy khi dây phải luồn qua lỗ nhỏ, qua nẹp, qua trần, vì một sợi có đầu sẵn không lọt được, hoặc khi cần đúng độ dài để tủ mạng gọn.
Ví dụ văn phòng của chị Hoa có tám bàn, dây đã kéo xong và để trần hai đầu. Thay vì bấm hạt ở phía bàn, chị gắn ổ mạng nổi ở mỗi bàn, nhấn dây vào ổ theo hàng B, rồi dùng dây nhảy bấm sẵn nối ra máy. Phía tủ mạng cũng gắn một thanh phân phối ổ mạng, dây chính nhấn vào đó, rồi dây nhảy ngắn nối sang switch. Đầu dây chính vì thế không bao giờ bị rút cắm, ít hỏng hơn hẳn.
Nên nhờ thợ khi số đầu cần bấm lên tới vài chục, khi dây phải đi trên trần cao hoặc xuyên tường, hoặc khi đã bấm lại hai ba lần mà máy test vẫn báo lỗi; lúc ấy có thể chính sợi dây bị đứt ở giữa đường, cần máy dò chuyên dụng để tìm. Dây của nhà mạng từ ngoài vào thì để nhà mạng xử lý, không tự cắt bấm lại.
Câu hỏi thường gặp
Nên bấm dây mạng theo chuẩn A hay chuẩn B?
Cả hai đều chạy như nhau nếu hai đầu cùng một chuẩn. Ở Việt Nam chuẩn B phổ biến hơn, nên văn phòng mới thường chọn B cho dễ thống nhất với người lắp sau. Quan trọng là chọn một chuẩn và ghi lại.
Dây mạng có bốn cặp nhưng chỉ dùng hai cặp có được không?
Mạng tốc độ 100 Mbps chỉ dùng bốn sợi, nên dây thiếu cặp vẫn có mạng. Nhưng tốc độ gigabit cần đủ cả tám sợi, vì vậy hãy bấm đủ tám để máy chạy hết tốc độ.
Không có máy test dây thì kiểm tra bằng cách nào?
Cắm dây giữa máy tính và switch, xem đèn cổng có sáng và tốc độ kết nối trên máy là 1 Gbps hay 100 Mbps. Cách này kiểm được dây có chạy, nhưng không chỉ ra sợi nào hỏng như máy test.
Vì sao dây bấm xong lúc đầu chạy, vài tuần sau lại mất mạng?
Thường do vỏ dây không nằm trong hạt nên mỗi lần lay, các lõi bị kéo dần ra khỏi chân đồng. Bấm lại sao cho phần nẹp của hạt kẹp lên vỏ, và dùng chụp bảo vệ để giảm gập.
Có cần dây chéo để nối hai máy tính với nhau không?
Hầu hết máy tính và thiết bị mạng hiện nay tự nhận chiều dây, nên dây thẳng thông thường vẫn nối được. Chỉ thiết bị rất cũ mới cần dây chéo; nếu không chắc, thử dây thẳng trước.