Muốn chia sẻ một thư mục cho cả văn phòng mà chưa có ổ lưu trữ mạng, bạn chọn một máy Windows làm máy giữ thư mục, bật chia sẻ tệp, chia sẻ đúng một thư mục với tài khoản từng người, rồi các máy khác gõ tên máy đó để mở. Cách này không tốn đồng nào thêm, hợp cho văn phòng ba đến sáu người.
Đổi lại, máy giữ thư mục phải bật suốt giờ làm, và nó hỏng là cả văn phòng mất chỗ để chung. Bài này đi qua các bước trên Windows, cách mở từ máy Windows và macOS khác, các lỗi "không truy cập được" quen mặt, và dấu hiệu cho thấy đã đến lúc chuyển sang ổ lưu trữ mạng.
Chuẩn bị trước khi chia sẻ
Phần chuẩn bị quyết định chuyện chia sẻ chạy êm hay ngày nào cũng có người hỏi "sao không vào được". Kiểm đủ mấy điều sau:
- Chọn máy giữ thư mục: máy bàn ít khi tắt, cắm dây mạng, không phải laptop của người hay đi công tác. Ở văn phòng anh Hùng, đó là máy của kế toán, ngồi cố định cả ngày.
- Đặt tên máy dễ gọi: đổi tên máy thành kiểu "MAY-KETOAN" trong phần thông tin hệ thống. Không dấu, không khoảng trắng. Khởi động lại sau khi đổi.
- Tài khoản có mật khẩu: Windows không cho chia sẻ an toàn qua tài khoản không mật khẩu. Máy giữ thư mục cần tài khoản cho từng người sẽ truy cập, hoặc ít nhất một tài khoản dùng chung có mật khẩu.
- Mạng đặt là riêng tư: trong cài đặt mạng, kết nối đang dùng phải ở chế độ riêng tư, vì ở chế độ công cộng Windows sẽ giấu máy khỏi mạng.
- Chống ngủ: trong phần nguồn điện, đặt máy không tự ngủ khi cắm điện. Màn hình tắt thì được, máy thì không.
- Một thư mục gốc riêng: tạo thư mục như ổ D, thư mục CHUNG. Không chia sẻ cả ổ C, không chia sẻ thư mục Tài liệu cá nhân.
Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản Windows; dùng ô tìm kiếm trong phần Cài đặt với các từ như "chia sẻ", "nguồn điện", "tên máy" nếu không thấy ngay.
Các bước bật chia sẻ trên máy giữ thư mục
Làm trên máy được chọn, đăng nhập bằng tài khoản quản trị của máy đó.
- Mở phần cài đặt chia sẻ nâng cao trong Cài đặt mạng. Ở mục mạng riêng tư, bật khám phá mạng và bật chia sẻ tệp và máy in.
- Ở mục tất cả các mạng, giữ chế độ chia sẻ có bảo vệ bằng mật khẩu. Đừng tắt mục này cho tiện; tắt đi là ai cắm vào mạng văn phòng, kể cả khách dùng wifi nội bộ, cũng mở được.
- Tạo tài khoản cục bộ trên máy này cho từng người cần dùng, ví dụ "lan", "minh", "thu", mỗi người một mật khẩu. Đây là tài khoản chỉ để vào thư mục, người dùng không cần đăng nhập ngồi tại máy này.
- Chuột phải vào thư mục CHUNG, mở thuộc tính, sang thẻ chia sẻ, chọn chia sẻ nâng cao. Bật chia sẻ thư mục, đặt tên chia sẻ ngắn gọn, ví dụ CHUNG.
- Vào phần quyền của chia sẻ, xoá nhóm mọi người, thêm từng tài khoản vừa tạo, cho quyền đọc hoặc quyền thay đổi tuỳ người.
- Sang thẻ bảo mật của thư mục, thêm cùng các tài khoản đó với quyền tương ứng. Windows xét cả hai lớp quyền, lớp nào chặt hơn thì lớp đó thắng.
- Bấm áp dụng, đóng các cửa sổ. Ghi tên máy, tên chia sẻ, các tài khoản vào sổ tay thiết bị.
Bước 6 là chỗ nhiều người bỏ sót, rồi thắc mắc vì sao đã chia sẻ cho quyền thay đổi mà người dùng vẫn không lưu được tệp.
Mở thư mục chia sẻ từ máy khác
Trên từng máy của nhân viên, làm như sau. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản:
| Máy dùng | Cách mở lần đầu | Để lần sau tự có |
|---|---|---|
| Windows | Mở trình quản lý tệp, gõ vào thanh địa chỉ hai dấu gạch chéo ngược và tên máy, ví dụ \\MAY-KETOAN, nhấn Enter, nhập tài khoản riêng | Chuột phải vào thư mục CHUNG, chọn gắn thành ổ mạng, chọn chữ S, đánh dấu kết nối lại khi đăng nhập |
| macOS | Trong trình quản lý tệp, chọn kết nối máy chủ, gõ smb rồi tên máy, ví dụ smb và hai gạch chéo xuôi trước MAY-KETOAN | Lưu vào danh sách máy chủ ưa dùng, lưu mật khẩu vào chuỗi khoá |
| Android, iOS | Mở trình quản lý tệp có mục kết nối máy chủ, nhập tên máy hoặc địa chỉ của máy giữ thư mục | Lưu kết nối trong ứng dụng; chỉ dùng trong wifi nội bộ |
Nếu gõ tên máy không ra, thử gõ địa chỉ IP của máy giữ thư mục thay cho tên. Địa chỉ ấy xem trong phần chi tiết mạng của máy đó. Muốn địa chỉ không đổi sau mỗi lần khởi động, vào trang quản lý router, đặt giữ cố định địa chỉ cho máy này; tên mục thường là đặt trước địa chỉ hoặc gán địa chỉ tĩnh, tuỳ router.
Lỗi hay gặp: vì sao không vào được thư mục chia sẻ
Báo không tìm thấy đường dẫn mạng. Máy giữ thư mục đang ngủ, đang tắt, hoặc mạng của nó đang ở chế độ công cộng. Đánh thức máy, kiểm lại chế độ mạng, rồi thử gõ địa chỉ IP thay tên.
Hỏi mật khẩu mãi, gõ đúng vẫn không vào. Gõ tài khoản theo dạng tên máy, dấu gạch chéo ngược, rồi tên người dùng, ví dụ MAY-KETOAN\lan. Nếu chỉ gõ lan, Windows có thể hiểu nhầm đó là tài khoản trên máy của chính mình.
Mở được nhưng không lưu được tệp. Quyền chia sẻ hoặc quyền bảo mật của thư mục chỉ là đọc. Kiểm cả hai lớp như bước 5 và 6.
Sáng thứ hai không ai vào được. Máy giữ thư mục đã tự khởi động lại sau cập nhật cuối tuần và đang chờ ai đó đăng nhập. Một số phiên bản vẫn chia sẻ khi chưa đăng nhập, một số thì không; tiện nhất là đặt giờ cập nhật vào tối thứ sáu và có người kiểm sáng thứ hai.
Máy cũ trong văn phòng không mở được. Máy chạy hệ điều hành quá cũ có thể chỉ hỗ trợ giao thức chia sẻ đời cũ đã bị tắt vì lý do an toàn. Đừng bật lại giao thức cũ; cập nhật hoặc thay máy đó.
Phần mềm diệt virus chặn. Một số bộ bảo vệ có tường lửa riêng chặn chia sẻ tệp. Kiểm trong cài đặt của phần mềm bảo vệ, cho phép chia sẻ tệp trong mạng riêng tư.
Giữ thư mục chung gọn sau vài tháng
Thư mục chia sẻ hỏng ít khi vì kỹ thuật, mà vì sau vài tháng không ai tìm được gì. Vài quy ước nên dán cạnh máy giữ thư mục và nhắc trong buổi họp đầu tiên:
- Tên tệp bắt đầu bằng ngày theo dạng năm tháng ngày, ví dụ 2026-11-14 Bao gia khach A. Sắp xếp theo tên là ra đúng thứ tự thời gian.
- Không đặt tên "ban cuoi", "ban cuoi that". Dùng số phiên bản v1, v2, v3 và chuyển bản cũ vào thư mục con CU.
- Mỗi thư mục gốc có một người chịu trách nhiệm dọn, mỗi quý xoá hoặc chuyển những gì đã xong sang thư mục lưu trữ.
- Không mở tệp bảng tính trực tiếp từ thư mục chung rồi để đó cả ngày. Người khác mở cùng lúc sẽ chỉ được bản chỉ đọc hoặc tạo ra bản sao xung đột.
- Không lưu tệp cá nhân vào thư mục chung, như ảnh gia đình hay tệp cài đặt phần mềm. Chúng làm đầy ổ của máy giữ thư mục.
- Tệp lớn để ở thư mục riêng như VIDEO, để khi cần biết ổ sắp đầy vì đâu, nhìn một chỗ là thấy.
Những quy ước này dùng lại nguyên vẹn khi văn phòng chuyển sang ổ lưu trữ mạng, nên tập ngay từ bây giờ không phí công.
Kiểm tra và áp vào trường hợp của bạn
Kiểm tra bằng ba lượt. Từ máy của một người có quyền thay đổi, tạo một tệp mới trong thư mục CHUNG rồi mở nó trên máy giữ thư mục. Từ máy của một người chỉ có quyền đọc, thử xoá tệp đó, phải bị từ chối. Khởi động lại máy nhân viên, ổ S phải tự hiện lại.
Văn phòng anh Hùng có năm người, chỉ cần một thư mục CHUNG và một thư mục KE-TOAN. Anh để máy kế toán giữ cả hai, cài máy không ngủ, và mỗi tối thứ sáu cắm một ổ cứng rời để chép thư mục ra một bản. Cách này chạy ổn suốt một năm, đến khi văn phòng lên chín người và thư mục CHUNG chứa nhiều video sản phẩm: máy kế toán bắt đầu ì mỗi khi có người chép tệp lớn, và người kế toán than máy chậm. Đó là lúc chuyển sang ổ lưu trữ mạng.
Dấu hiệu nên chuyển: hơn sáu người dùng thường xuyên, máy giữ thư mục chậm hẳn khi có người chép tệp, đã có lần mất cả ngày làm việc vì máy đó hỏng, hoặc cần lưu nhiều bản cũ của tệp. Khi chuyển, chép dữ liệu sang ổ mới ngoài giờ, gắn ổ S trên mọi máy trỏ sang chỗ mới, giữ thư mục cũ ở chế độ chỉ đọc thêm vài tuần rồi mới gỡ chia sẻ.
Khi nào nên nhờ kỹ thuật
Bạn nên nhờ người làm kỹ thuật khi văn phòng cần quản lý tài khoản tập trung cho nhiều máy, khi phải cho người làm việc từ xa vào thư mục này qua Internet, hoặc khi đã làm đủ các bước mà vẫn một hai máy không vào được và nghi ngờ do phần mềm bảo vệ hay chính sách cài sẵn của công ty mẹ.
Tuyệt đối không tự mở cổng chia sẻ tệp trên router để truy cập từ nhà. Giao thức chia sẻ tệp của Windows không dành cho Internet mở; lộ ra ngoài là cửa vào cho mã độc tống tiền. Làm việc từ xa cần một đường kết nối riêng có xác thực, thường do người làm mạng dựng.
Nếu máy giữ thư mục là máy đang còn bảo hành mà ổ cứng có tiếng kêu lạ hay báo lỗi, chép dữ liệu ra ngay rồi mang máy đi bảo hành, đừng tự tháo máy. Và đừng quên: chia sẻ thư mục không phải sao lưu. Ổ cứng máy đó hỏng là mất tất, trừ khi có bản chép ra ngoài đều đặn.
Câu hỏi thường gặp
Chia sẻ thư mục trên Windows có cần cài thêm phần mềm không?
Không cần. Tính năng chia sẻ tệp có sẵn trong Windows. Chỉ cần bật khám phá mạng, chia sẻ tệp và máy in ở mạng riêng tư, tạo tài khoản và chia sẻ đúng thư mục.
Có nên tắt chia sẻ bằng mật khẩu cho mọi người vào nhanh không?
Không nên. Tắt bảo vệ bằng mật khẩu thì bất kỳ ai nối vào mạng văn phòng cũng mở được thư mục, kể cả khách dùng wifi. Tạo tài khoản riêng chỉ mất vài phút mỗi người.
Máy giữ thư mục tắt thì sao?
Khi máy đó tắt hoặc ngủ, không ai mở được thư mục. Vì vậy chọn máy bàn ít khi tắt, đặt không tự ngủ, và báo cả văn phòng không tắt máy đó khi về.
Máy macOS có mở được thư mục chia sẻ từ Windows không?
Mở được, qua lệnh kết nối máy chủ trong trình quản lý tệp, gõ địa chỉ dạng smb kèm tên hoặc địa chỉ IP của máy Windows, rồi đăng nhập bằng tài khoản được cấp trên máy đó.
Bao nhiêu người thì nên chuyển sang ổ lưu trữ mạng?
Không có con số cứng, nhưng khi hơn sáu người dùng thường xuyên, có tệp lớn, hoặc máy giữ thư mục bắt đầu chậm vì phải phục vụ người khác, một ổ lưu trữ mạng riêng sẽ ổn định hơn.
Có chia sẻ cả ổ C cho tiện không?
Không. Chia sẻ cả ổ C là mở cả thư mục hệ thống và tài liệu cá nhân của người dùng máy đó. Chỉ chia sẻ một thư mục làm việc riêng, tốt nhất nằm ở ổ khác ổ hệ thống.