Nhân bản ổ là chép nguyên ổ cũ, gồm hệ điều hành, phần mềm, thiết lập và dữ liệu, sang ổ SSD mới, để sau khi đổi ổ máy chạy y như cũ mà không phải cài lại gì. Bạn cần một cách nối ổ mới với máy (lắp vào khe trống của máy bàn, hoặc dùng hộp ổ cứng ngoài cho laptop), một phần mềm nhân bản ổ từ nguồn chính thức (nhiều hãng ổ SSD cung cấp miễn phí kèm ổ), và phần dữ liệu đang dùng trên ổ cũ phải nhỏ hơn dung lượng ổ mới.
Nhân bản tiện hơn cài lại khi máy đang chạy tốt, chỉ chậm vì ổ cứng quay đời cũ, và bạn có nhiều phần mềm nghề nghiệp khó cài lại. Nếu máy đang lỗi, nhiễm mã độc hoặc chập chờn, nhân bản sẽ mang luôn lỗi sang ổ mới; lúc đó cài lại sạch là lựa chọn đúng hơn.
Nhân bản hay cài lại: chọn đường nào
Hai cách đều đưa bạn đến một máy chạy trên SSD. Chọn theo tình trạng máy:
| Tình trạng máy | Nên | Vì sao |
|---|---|---|
| Chạy ổn, chỉ chậm, nhiều phần mềm nghề | Nhân bản | Giữ nguyên thiết lập, khỏi tìm lại mã kích hoạt |
| Hay treo, màn hình xanh, lỗi lạ | Cài lại | Nhân bản mang lỗi theo |
| Nghi nhiễm mã độc, quảng cáo tự bật | Cài lại | Ổ mới sạch mới đáng tiền |
| Ổ cũ đã báo lỗi, có tiếng kêu | Lấy dữ liệu ra trước, rồi cài lại | Nhân bản ổ đang hỏng hay đứng giữa chừng |
| Máy dùng chung, ít phần mềm | Cài lại | Nhanh tương đương, lại sạch hơn |
Máy của chú Hải dùng phần mềm thiết kế nhà và một phần mềm dự toán có mã kích hoạt khó xin lại: trường hợp điển hình để nhân bản. Máy học của con chị Lan chỉ có trình duyệt và bộ gõ: cài lại sạch nhanh hơn.
Một phép thử nhanh trước khi quyết: đếm xem nếu cài lại, bạn phải cài lại bao nhiêu phần mềm và có bao nhiêu mã kích hoạt phải tìm. Dưới năm phần mềm thông dụng thì cài lại thường xong trong một buổi. Trên mười phần mềm, có cả phần mềm nghề nghiệp và phông chữ riêng, nhân bản đỡ cho bạn cả ngày dựng lại máy.
Nối ổ mới với máy: hộp ổ ngoài, dây chuyển hay lắp thẳng
Phần mềm nhân bản cần thấy cả hai ổ cùng lúc. Có ba cách nối, chọn theo máy và loại ổ:
| Cách nối | Dùng khi | Cần để ý |
|---|---|---|
| Lắp thẳng vào khe trống bên trong | Máy bàn còn khe M.2 hoặc cổng SATA | Nhanh nhất, ổn định nhất |
| Hộp ổ ngoài cho ổ M.2 | Laptop chỉ có một khe M.2 | Hộp phải hỗ trợ đúng chuẩn ổ: NVMe, SATA hoặc cả hai |
| Dây chuyển SATA ra USB | Ổ 2,5 inch cho laptop đời cũ | Rẻ, nhưng dây kém hay ngắt giữa chừng |
| Cổng USB-C tốc độ cao trên máy | Máy đời mới có cổng này | Nhân bản nhanh gần bằng lắp trong |
Hộp ổ ngoài không lãng phí sau khi xong: ổ cũ tháo ra lắp vào chính hộp đó là thành ổ sao lưu di động. Khi mua, chọn hộp có tản nhiệt kim loại, vì ổ NVMe chạy liên tục cả tiếng trong hộp nhựa kín có thể nóng và tự giảm tốc độ, làm nhân bản lâu gấp đôi.
Cắm hộp ổ vào cổng trên thân máy, không qua bộ chia cổng. Bộ chia cổng loại rẻ không cấp đủ điện cho ổ NVMe, ổ có thể tự ngắt giữa lúc nhân bản và phần mềm báo lỗi không rõ lý do.
Chuẩn bị trước khi nhân bản
Đọc hết danh sách, thiếu dòng nào thì bổ sung trước:
- Sao lưu dữ liệu quan trọng ra ổ rời. Nhân bản chỉ đọc ổ cũ, nhưng chọn nhầm chiều nguồn và đích là ghi đè ổ cũ. Có bản sao thì sai cũng còn đường lui.
- Kiểm dung lượng: phần đã dùng trên ổ cũ phải nhỏ hơn ổ mới, tốt nhất nhỏ hơn khoảng bốn phần năm để còn chỗ trống. Ổ cũ 1TB dùng 300GB thì nhân bản được sang SSD 500GB.
- Dọn ổ cũ nếu cần cho vừa: chuyển phim, video sang ổ rời, gỡ phần mềm không dùng, dọn tệp tạm bằng công cụ dọn dẹp ổ đĩa có sẵn.
- Cách nối ổ mới: máy bàn thì lắp vào khe trống như ổ phụ; laptop chỉ có một khe thì dùng hộp ổ cứng ngoài hoặc dây chuyển USB đúng loại ổ (SATA hay M.2 NVMe).
- Phần mềm nhân bản từ nguồn chính thức: xem trang hỗ trợ của hãng ổ SSD bạn mua, nhiều hãng có công cụ miễn phí. Tránh bản bẻ khoá.
- Biết phím vào bảng thiết lập máy để đổi ổ khởi động sau khi xong.
- Cắm sạc laptop, tắt chế độ ngủ trong lúc chạy.
Nếu ổ cũ đang được mã hoá bằng tính năng mã hoá ổ của hệ điều hành, tìm và ghi lại khoá khôi phục trước. Một số phần mềm nhân bản yêu cầu tạm tắt mã hoá; sau khi xong có thể bật lại trên ổ mới.
Các bước nhân bản
Mỗi phần mềm có giao diện khác nhau; các bước dưới đây là trình tự chung. Đọc kỹ chữ nguồn và đích ở mỗi màn hình.
- Nối ổ mới vào máy và mở công cụ quản lý ổ đĩa để chắc máy nhận ổ (ổ mới hiện là ổ chưa khởi tạo hoặc trống).
- Cài và mở phần mềm nhân bản, chọn chức năng nhân bản ổ hoặc sao chép ổ.
- Chọn ổ nguồn: ổ đang chứa Windows, nhận bằng dung lượng và tên ổ.
- Chọn ổ đích: ổ SSD mới. Phần mềm cảnh báo mọi dữ liệu trên đích sẽ bị xoá; đọc lại hai dòng nguồn và đích trước khi đồng ý.
- Chọn tự điều chỉnh phân vùng cho vừa ổ đích nếu có lựa chọn này, để phần dư được cộng vào ổ C mới.
- Bắt đầu và chờ. 200GB qua cổng nhanh thường mất dưới một tiếng, qua cổng USB đời cũ có thể vài tiếng. Không dùng máy làm việc khác trong lúc chạy.
- Khi báo xong, tắt máy hẳn.
Có phần mềm yêu cầu khởi động lại để chạy nhân bản trong một môi trường riêng, máy sẽ hiện màn hình chữ trên nền đen một lúc. Không tắt máy giữa chừng dù thấy lâu.
Đổi sang ổ mới và kiểm tra
Bây giờ cần cho máy khởi động từ ổ SSD. Làm theo loại máy:
- Laptop một khe: tháo ổ cũ ra, lắp SSD vào đúng chỗ. Nếu máy còn bảo hành hoặc nắp đáy khó mở, nhờ nơi bảo hành hoặc thợ làm bước này.
- Máy bàn: có thể giữ cả hai ổ. Vào bảng thiết lập máy, đặt ổ SSD lên đầu thứ tự khởi động; tên mục có thể khác tuỳ hãng bo mạch.
- Khởi động máy và đăng nhập như bình thường. Máy nhanh hơn rõ rệt ở lúc bật và mở phần mềm.
- Kiểm máy đang chạy trên ổ nào: mở công cụ quản lý ổ đĩa, ổ C phải nằm trên ổ có dung lượng của SSD mới.
- Kiểm dung lượng ổ C: nếu còn một khoảng chưa phân bổ phía sau, dùng chức năng mở rộng ổ C để gộp vào.
- Mở thử các phần mềm quan trọng, kiểm còn kích hoạt, dữ liệu còn đủ.
- Dùng ít nhất một tuần rồi mới định dạng ổ cũ làm ổ dữ liệu hoặc ổ sao lưu.
Với máy bàn giữ cả hai ổ, sau khi đã chạy ổn trên SSD, định dạng ổ cũ là việc nên làm. Để nguyên hai bản Windows trên hai ổ dễ gây nhầm khi một ngày nào đó thứ tự khởi động bị đổi.
Lỗi hay gặp sau khi nhân bản và cách gỡ
Máy không khởi động từ ổ mới, báo không tìm thấy thiết bị khởi động. Kiểm thứ tự khởi động trong bảng thiết lập máy. Nếu ổ cũ dùng kiểu phân vùng đời trước và máy đang ở chế độ khởi động mới, hai thứ không khớp; cần người rành giúp chuyển kiểu phân vùng hoặc chọn lại chế độ khởi động.
Ổ C mới vẫn chỉ bằng dung lượng ổ cũ. Phần mềm không tự giãn phân vùng. Mở công cụ quản lý ổ đĩa, mở rộng ổ C vào phần chưa phân bổ. Nếu phân vùng khôi phục nằm chen giữa, việc giãn phức tạp hơn; có thể để nguyên phần dư làm ổ D.
Phần mềm báo ổ đích nhỏ hơn ổ nguồn. Phần mềm tính theo cả ổ chứ không theo phần đã dùng, hoặc dữ liệu đã dùng quá lớn. Dọn bớt ổ cũ, hoặc chọn chế độ nhân bản theo phân vùng có điều chỉnh kích thước.
Nhân bản đứng ở một phần trăm rất lâu. Ổ cũ có vùng hỏng. Dừng lại, lấy dữ liệu quan trọng ra trước bằng cách chép thường, rồi chuyển sang cài lại sạch trên SSD.
Phần mềm có bản quyền đòi kích hoạt lại. Một số phần mềm gắn với ổ đĩa. Liên hệ nhà cung cấp phần mềm theo kênh hỗ trợ chính thức để chuyển kích hoạt.
Áp vào trường hợp của bạn và khi nào nên giao cho thợ
Laptop văn phòng của chị Mai, ổ quay 500GB dùng 180GB, máy bật mất gần hai phút. Mua SSD 500GB cùng hộp ổ ngoài, nhân bản qua cổng USB khoảng một tiếng rưỡi, nhờ thợ thay ổ trong mười lăm phút vì nắp đáy dùng ốc đặc biệt. Sau khi đổi, máy bật khoảng hai mươi giây, mọi phần mềm, phông chữ, máy in vẫn nguyên.
Máy bàn của văn phòng anh Tâm lắp thêm SSD vào khe M.2 trống, nhân bản sang, đặt SSD làm ổ khởi động, giữ ổ quay làm ổ dữ liệu. Không ai phải cài lại phần mềm kế toán.
Nên giao cho thợ hoặc nơi bảo hành khi: laptop còn bảo hành; nắp đáy dán keo hoặc dùng ốc đặc biệt; ổ cũ có dấu hiệu hỏng; ổ được mã hoá mà không tìm thấy khoá khôi phục; hoặc phần mềm báo lỗi phân vùng mà bạn không hiểu. Khi giao máy, ghi rõ yêu cầu nhân bản chứ không cài lại, và giữ bản sao dữ liệu của riêng bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nhân bản ổ có cần cài lại phần mềm không?
Không. Nhân bản chép nguyên hệ điều hành, phần mềm và thiết lập sang ổ mới. Chỉ một số ít phần mềm gắn kích hoạt với ổ đĩa có thể yêu cầu kích hoạt lại.
Ổ SSD nhỏ hơn ổ cũ có nhân bản được không?
Được, nếu phần dữ liệu đang dùng trên ổ cũ nhỏ hơn dung lượng ổ SSD và phần mềm hỗ trợ điều chỉnh kích thước phân vùng. Dọn bớt ổ cũ trước để còn chỗ trống trên ổ mới.
Có mất bản quyền Windows sau khi nhân bản không?
Thường không, vì bản quyền số gắn với bo mạch chủ chứ không gắn với ổ. Sau khi khởi động từ ổ mới, kiểm trạng thái kích hoạt trong phần thông tin hệ thống cho chắc.
Nhân bản qua cổng USB có chậm không?
Phụ thuộc cổng và hộp ổ. Cổng USB đời mới với hộp ổ tốt nhân bản 200GB trong khoảng một tiếng. Cổng đời cũ có thể chậm gấp vài lần, nên chọn cổng nhanh nhất trên máy.
Nhân bản xong ổ cũ dùng vào việc gì?
Lắp vào hộp ổ ngoài làm ổ sao lưu, hoặc giữ trong máy bàn làm ổ dữ liệu sau khi đã định dạng. Đợi máy chạy ổn trên SSD ít nhất một tuần rồi mới xoá ổ cũ.
Phần mềm nhân bản lấy ở đâu?
Trang hỗ trợ chính thức của hãng ổ SSD bạn mua thường có công cụ miễn phí dùng cho ổ của họ. Không dùng bản bẻ khoá hay tải từ trang chia sẻ, vì công cụ này có quyền ghi lên toàn bộ ổ.