Mạng wifi cho khách là một tên mạng thứ hai do chính modem phát ra, có mật khẩu riêng, dùng được Internet nhưng không nhìn thấy máy tính, camera, máy in trong mạng nhà bạn. Bật trong phần cài đặt mạng không dây của modem hoặc ứng dụng quản lý, thường gọi là mạng khách. Mất chừng năm phút, không cần mua thêm thiết bị.
Lợi ích lớn nhất là bạn không phải đọc mật khẩu wifi chính cho mọi người tới chơi, thợ sửa nhà, người giúp việc theo giờ, và có thể đổi mật khẩu mạng khách bất cứ lúc nào mà các thiết bị trong nhà không bị ảnh hưởng. Bài hướng dẫn cách bật, đặt tên, tạo mã QR để khách tự quét, cùng vài tình huống như nhà cho thuê phòng hay tiệc đông người.
Ai nên dùng mạng khách
Mạng khách không bắt buộc, nhưng nếu nhà bạn khớp một trong những trường hợp sau thì rất đáng bật:
- Nhà hay có họ hàng, bạn bè tới chơi và xin wifi, bạn không muốn ai cũng biết mật khẩu chính.
- Có camera, ổ lưu trữ ảnh gia đình, máy in trong mạng, không muốn điện thoại lạ nằm cùng mạng với chúng.
- Có người giúp việc, thợ sửa chữa, gia sư tới thường xuyên, khi họ nghỉ thì bạn đổi mật khẩu mạng khách là xong.
- Nhà cho thuê một vài phòng, muốn người thuê có wifi nhưng không đụng vào thiết bị của chủ nhà.
- Nhà kiêm cửa hàng nhỏ, quán nước, muốn cho khách ngồi dùng wifi.
- Con có bạn tới chơi, muốn bạn của con dùng mạng có hẹn giờ tắt riêng.
Nếu nhà chỉ có vài người, không ai tới chơi thường xuyên, không có camera hay máy in mạng, thì chưa cần bật. Mỗi mạng phát thêm cũng là một mạng phải nhớ quản lý.
Cũng cần nói rõ giới hạn: mạng khách không thay được việc đặt mật khẩu quản trị modem cho chắc, cập nhật phần mềm modem, và giữ kín mật khẩu mạng chính. Nó chỉ là một lớp ngăn để người tới rồi đi không nằm chung mạng với đồ đạc trong nhà. Nếu mật khẩu mạng chính đã lỡ đưa cho nhiều người, đổi mật khẩu đó trước, rồi mới bật mạng khách.
Các bước bật mạng khách
Phần lớn modem gia đình và router đời gần đây có sẵn tính năng này. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản, thường là mạng khách, wifi khách, hoặc mạng phụ:
- Đăng nhập phần quản trị modem bằng ứng dụng quản lý hoặc trình duyệt, dùng tài khoản quản trị.
- Vào mục mạng không dây, tìm phần mạng khách. Một số máy đặt phần này trong mục nâng cao.
- Bật mạng khách. Nếu modem có hai băng tần, bật trên băng 2,4 GHz là đủ, vì phủ xa hơn và mọi điện thoại đều bắt được.
- Đặt tên mạng khách dễ nhận ra, ví dụ thêm chữ khách vào sau tên nhà. Không ghi số nhà, tên chủ nhà.
- Đặt mật khẩu dễ đọc thành lời, khoảng mười ký tự trở lên, chữ thường không dấu và số.
- Tìm tuỳ chọn cách ly hoặc không cho truy cập mạng nội bộ, đảm bảo đang bật. Đây là phần quan trọng nhất của mạng khách.
- Nếu có, đặt giới hạn tốc độ và số thiết bị tối đa.
- Lưu, chờ một phút, rồi thử kết nối bằng một điện thoại.
Một số modem nhà mạng không có mục mạng khách, hoặc có nhưng bị khoá. Khi đó có thể hỏi nhà mạng mở giúp, hoặc nếu dùng hệ mesh riêng thì bật mạng khách trong ứng dụng mesh.
Các tuỳ chọn trong mạng khách nên để thế nào
Mỗi modem có số tuỳ chọn khác nhau. Bảng dưới gợi ý cách để cho một gia đình bình thường, chỉnh theo nhà bạn:
| Tuỳ chọn | Nên để | Vì sao |
|---|---|---|
| Cho phép truy cập mạng nội bộ | Tắt | Khách không thấy được camera, máy in, máy tính trong nhà |
| Cho các máy khách thấy nhau | Tắt | Điện thoại khách này không dò được điện thoại khách khác |
| Giới hạn tốc độ | Khoảng một phần ba gói cước | Khách tải phim không làm chậm mạng cả nhà |
| Số thiết bị tối đa | Mười đến hai mươi | Đủ cho một buổi tụ họp, không để quá nhiều người dùng ké |
| Thời gian hoạt động | Luôn bật, hoặc hẹn giờ theo khung | Nhà cho thuê để luôn bật, nhà ít khách có thể hẹn tắt ban đêm |
| Ẩn tên mạng | Không ẩn | Ẩn tên làm khách khó vào, không thêm an toàn đáng kể |
Nếu modem có mục ghi trang đăng nhập cho khách hay trang chào, nhà bình thường không cần bật. Mục đó dành cho quán xá muốn hiện trang giới thiệu trước khi khách dùng mạng.
Tạo mã QR để khách quét là vào
Đọc mật khẩu cho khách gõ là phần mệt nhất, nhất là với người lớn tuổi. Mã QR wifi giúp khách chỉ cần mở camera điện thoại, quét, bấm kết nối là xong. Cả Android và iOS đời gần đây đều đọc được mã QR wifi bằng camera mặc định.
Cách tạo nhanh nhất là dùng chính điện thoại của bạn. Trên nhiều máy Android, khi đang kết nối vào mạng khách, bấm vào tên mạng trong phần cài đặt wifi sẽ có nút chia sẻ, hiện ra một mã QR trên màn hình cho khách quét. Trên iOS, khi một máy iOS khác đang cố kết nối vào cùng mạng và hai máy có lưu số của nhau, máy của bạn sẽ hiện lời mời chia sẻ mật khẩu. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
Nếu muốn có mã QR in ra dán trên tường hoặc để trên bàn khách, nhiều ứng dụng quản lý của modem có nút tạo mã QR cho mạng khách. Chụp màn hình mã đó rồi in. Không dùng các trang tạo mã QR lạ trên mạng, vì bạn phải gõ mật khẩu wifi vào trang của người khác.
Khi in mã, chỉ in mã QR của mạng khách, không in mã mạng chính. Dán ở chỗ khách ngồi như phòng khách, không dán ở cửa ra vào hay chỗ người đi đường nhìn thấy được.
Mỗi lần đổi mật khẩu mạng khách thì mã QR cũ hết tác dụng, nhớ in mã mới.
Ba tình huống áp dụng
Nhà chị Mai cho thuê hai phòng trên tầng ba. Chị bật mạng khách trên điểm phát gần tầng ba, đặt mật khẩu riêng, giới hạn mười thiết bị, tắt truy cập mạng nội bộ. Camera, máy in nhà chị nằm ở mạng chính. Khi người thuê chuyển đi, chị đổi mật khẩu mạng khách và in mã QR mới cho người tới sau, không phải đổi gì cho đồ trong nhà.
Tiệc tất niên đông người. Trước buổi tiệc, bật mạng khách, nâng số thiết bị tối đa lên ba mươi, đặt giới hạn tốc độ để không ai tải phim chiếm hết. Dán mã QR trên mỗi bàn. Sau tiệc, đổi mật khẩu mạng khách hoặc tắt hẳn.
Người giúp việc theo giờ. Cho mật khẩu mạng khách, không cho mật khẩu mạng chính. Khi thôi làm, đổi mật khẩu mạng khách vào cuối ngày. Cách này cũng áp dụng cho thợ sửa nhà ở lại nhiều ngày.
Điểm chung của ba trường hợp. Mạng chính chỉ người trong nhà biết, gần như không bao giờ cần đổi. Mọi người tới rồi đi đều dùng mạng khách, nên khi họ đi bạn chỉ phải xử lý một chỗ. Thói quen này giúp bạn khỏi phải nhập lại wifi cho mấy chục thiết bị trong nhà mỗi lần có người dọn đi.
Lời nhắn mẫu gửi khách và người thuê
Mạng khách chỉ phát huy tác dụng khi người dùng biết rõ phải vào mạng nào và dùng thế nào. Mấy mẫu dưới đây bạn có thể chép, đổi tên mạng và mật khẩu theo nhà mình, rồi gửi qua tin nhắn hoặc in kèm mã QR:
- Cho khách tới chơi: Wifi cho khách là mạng có chữ khách ở cuối tên, mật khẩu ghi bên dưới. Quét mã trên bàn bằng camera điện thoại là vào được, không cần gõ.
- Cho người thuê phòng: Phòng dùng mạng khách, mật khẩu ghi bên dưới. Mạng có giới hạn để cả nhà dùng chung không bị chậm. Mạng mất quá mười phút thì nhắn chủ nhà, đừng tự rút hay khởi động lại modem.
- Cho người giúp việc, thợ: Anh chị dùng mạng khách trong thời gian làm việc ở nhà. Mật khẩu sẽ đổi khi kết thúc công việc.
- Cho bạn của con: Wifi khách tự tắt lúc chín giờ tối. Muốn gọi về nhà sau giờ đó thì mượn điện thoại của cô chú.
- Dòng nên tránh: ghi mật khẩu mạng chính lên tờ dán, hoặc gửi mật khẩu mạng chính vào nhóm chat đông người.
Lời nhắn ngắn, ghi rõ tên mạng, có mã QR, có người để liên hệ khi lỗi. Bốn thứ đó đủ để bạn không bị gọi dậy giữa đêm chỉ vì ai đó không vào được wifi.
Kiểm tra, lỗi hay gặp và khi nào hỏi nhà mạng
Kiểm tra. Dùng một điện thoại kết nối vào mạng khách, mở vài trang web. Sau đó thử mở ứng dụng camera trong nhà hoặc tìm máy in. Nếu không thấy camera, không thấy máy in nhưng vẫn vào mạng bình thường, nghĩa là cách ly đã đúng.
Khách kết nối được nhưng không vào được trang nào. Một số modem để mạng khách không có Internet cho tới khi bạn bật thêm tuỳ chọn cho phép Internet. Kiểm lại trong phần cài đặt mạng khách.
Quét mã QR không ra gì. Điện thoại khách quá cũ hoặc ứng dụng camera không đọc mã. Đọc mật khẩu như cách thông thường. Nếu mật khẩu chứa ký tự đặc biệt, mã QR do trang lạ tạo đôi khi sai, nên tạo bằng điện thoại hoặc ứng dụng của modem.
Camera trong nhà bị rớt sau khi bật mạng khách. Có thể bạn vô tình đặt mạng khách trùng tên với mạng chính. Đổi tên mạng khách.
Khi nào hỏi nhà mạng. Modem không có mục mạng khách, hoặc bật lên rồi mà không điện thoại nào thấy. Nhà mạng có thể cập nhật phần mềm modem hoặc mở tính năng từ xa.
Câu hỏi thường gặp
Mạng wifi khách có làm chậm mạng nhà không?
Mạng khách dùng chung đường truyền với mạng nhà, khách dùng nhiều thì cả nhà cũng chậm. Đặt giới hạn tốc độ cho mạng khách để tránh trường hợp này.
Khách dùng mạng khách có xem được camera nhà không?
Không, nếu bạn đã tắt tuỳ chọn cho phép truy cập mạng nội bộ. Đây là tuỳ chọn quan trọng nhất cần kiểm sau khi bật mạng khách, nên thử bằng một điện thoại trong mạng khách xem có thấy camera không.
Có nên để mạng khách không mật khẩu cho tiện không?
Không nên. Mạng không mật khẩu ai đi qua cũng dùng được, dữ liệu truyền đi cũng không được mã hoá. Đặt mật khẩu dễ đọc và dùng mã QR để khách vào nhanh.
Nhà không có tính năng mạng khách thì làm thế nào?
Có thể hỏi nhà mạng mở tính năng, hoặc nếu bạn đang dùng hệ mesh hay router riêng thì bật mạng khách trên đó. Cách tạm thời là đổi mật khẩu mạng chính sau khi khách về.
Bao lâu nên đổi mật khẩu mạng khách?
Đổi khi có người thuê phòng, người giúp việc hay thợ thôi làm, hoặc sau một buổi tiệc đông người. Nhà ít khách thì vài tháng đổi một lần là đủ.