Cài máy chấm công vân tay cho văn phòng nhỏ có sáu việc: gắn máy gần cửa, đặt mật khẩu quản trị trên máy, chỉnh đúng ngày giờ, nối mạng có dây, đăng ký vân tay cho từng người theo đúng mã nhân viên, rồi cài phần mềm đi kèm trên một máy tính để tải dữ liệu về. Hai việc hay bị bỏ qua là đặt quản trị viên và khớp mã nhân viên với bảng lương, mà đó chính là chỗ sinh rắc rối về sau.
Bài đi theo đúng trình tự đó, có mẫu bảng mã nhân viên, cách đăng ký vân tay cho người ngón tay khô hay mòn, và bảng lỗi hay gặp. Trước khi thu vân tay, nói rõ với nhân viên dữ liệu dùng để làm gì và ai được xem; chuyện quyền dữ liệu sinh trắc có bài riêng, ở đây tập trung phần cài đặt.
Chuẩn bị: chỗ đặt, điện, mạng và danh sách nhân viên
Máy chấm công chạy hằng ngày nhiều năm, nên chọn chỗ đặt đáng bỏ công hơn chọn máy:
- Gần lối vào, trong nhà: ngay cạnh cửa ra vào, phía trong, chỗ ai đi qua cũng thấy. Tránh nơi nắng chiếu thẳng hay mưa hắt; cảm biến vân tay dưới nắng gắt nhận kém hẳn.
- Độ cao: mặt cảm biến ngang tầm cổ tay khi người đứng thả tay, khoảng một mét hai đến một mét ba tính từ sàn.
- Điện: một ổ điện gần đó cho bộ đổi nguồn. Nếu phải đi ổ mới, nhờ thợ điện; không tự đấu dây vào đường điện 220V.
- Mạng: một sợi dây mạng từ switch đến chỗ đặt máy. Wifi dùng được nếu máy hỗ trợ, nhưng dây ổn định hơn cho việc tải dữ liệu.
- Danh sách nhân viên: mã số, họ tên viết không dấu, phòng ban. Mã số trên máy phải trùng mã trong bảng lương.
- Lịch đăng ký: chọn một buổi sáng, mỗi người cần khoảng hai phút.
Mẫu mã nhân viên gọn cho văn phòng 9 người của anh Phúc: số 1 đến 9 cho người hiện tại, theo thứ tự vào làm, không dùng lại số của người đã nghỉ. Người mới tiếp tục từ số 10. Không đánh mã theo phòng ban, vì người chuyển phòng thì mã phải đổi.
Cài đặt trên máy chấm công
Các bước làm ngay trên màn hình của máy, bằng bàn phím hoặc màn hình cảm ứng. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản, nhưng hầu hết máy có các phần tương tự:
- Gắn máy lên tường bằng tấm đỡ đi kèm, cắm nguồn, chờ máy khởi động.
- Vào phần quản lý người dùng, tạo người dùng đầu tiên là chính bạn, gán quyền quản trị, đăng ký vân tay và đặt thêm mật khẩu. Từ lúc này, chỉ người có quyền quản trị mới vào được menu. Máy chưa có quản trị viên thì ai cũng có thể vào xoá dữ liệu.
- Tạo thêm một quản trị viên dự phòng, thường là giám đốc, để khi bạn vắng vẫn có người vào được.
- Vào phần hệ thống, chỉnh ngày, giờ, định dạng ngày theo kiểu ngày trước tháng sau. Kiểm múi giờ nếu máy có.
- Vào phần kết nối mạng, đặt địa chỉ IP cố định cho máy, nằm trong dải của router văn phòng nhưng ngoài khoảng router tự cấp. Nếu không chắc dải nào, xem trang quản lý router hoặc hỏi người lắp mạng.
- Ghi địa chỉ IP, mã thiết bị và mật khẩu kết nối của máy (nếu có) vào sổ tay thiết bị.
- Tắt tiếng nói hoặc giảm âm lượng nếu máy đặt gần chỗ làm việc của ai đó.
Đừng bỏ qua bước 2. Nhiều văn phòng dùng máy suốt hai năm mà không đặt quản trị viên, cho tới ngày có người lỡ tay xoá hết người dùng.
Đăng ký vân tay cho từng người
Làm từng người một, đứng cạnh máy hướng dẫn trực tiếp:
- Vào quản lý người dùng, tạo người mới, nhập đúng mã nhân viên theo danh sách và tên không dấu.
- Chọn đăng ký vân tay. Nhờ người đó lau tay khô, đặt phẳng phần bụng ngón tay lên cảm biến, phủ kín mặt kính, không đặt đầu ngón.
- Máy yêu cầu đặt ba lần. Mỗi lần nhấc lên rồi đặt lại cùng một ngón, hơi xê dịch nhẹ để máy thu đủ vùng vân.
- Đăng ký thêm ngón thứ hai, thường là ngón trỏ của tay kia. Khi một ngón bị đứt tay, băng bó, người đó vẫn chấm được.
- Nhờ người đó chấm thử ngay ba lần liên tiếp. Nếu có lần không nhận, xoá vân tay đó và đăng ký lại.
- Với người ngón tay khô, mòn vì làm việc tay chân, hoặc người lớn tuổi, đặt thêm mật khẩu hoặc thẻ làm cách chấm dự phòng.
Đăng ký vào buổi sáng, khi tay chưa ra mồ hôi và chưa dính bụi. Đăng ký sau bữa trưa ở chỗ nóng là nguồn của rất nhiều lỗi "máy không nhận" về sau.
Tải dữ liệu về máy tính và kiểm tra
Cài phần mềm quản lý chấm công đi kèm lên một máy tính trong văn phòng, thường là máy của kế toán hoặc nhân sự. Chỉ tải phần mềm từ đĩa đi kèm hoặc từ trang chính thức của nhà sản xuất, không tải bản đã bẻ khoá trôi nổi trên mạng; đó là đường vào quen thuộc của mã độc.
Trong phần mềm, thêm thiết bị bằng địa chỉ IP vừa đặt, bấm kết nối. Khi kết nối thành công, tải danh sách người dùng về để đối chiếu với bảng mã. Sau đó đặt ca làm, giờ vào, giờ ra, cho phép đến trễ bao nhiêu phút.
Kiểm tra theo ba việc. Một, tải dữ liệu chấm công của ngày hôm đó về, thấy đủ các lần chấm thử. Hai, so giờ trên máy chấm công với giờ trên điện thoại, chênh không quá một phút. Ba, xuất báo cáo ra tệp bảng tính, mở thử, cột mã và cột tên khớp danh sách.
Từ đây, mỗi tuần hoặc mỗi cuối tháng, người phụ trách tải dữ liệu về và lưu tệp xuất vào thư mục KE-TOAN trên ổ chung. Đừng chỉ để dữ liệu trên máy chấm công; máy hỏng bộ nhớ là mất cả tháng công.
Nhiều phần mềm có tuỳ chọn tự đồng bộ giờ của máy chấm công theo giờ máy tính. Bật nó lên để máy không lệch dần theo tháng.
Đặt ca làm và quy tắc tính công trong phần mềm
Dữ liệu chấm công chỉ là danh sách giờ vào ra. Muốn ra bảng công dùng được, phải khai báo ca làm trong phần mềm. Với văn phòng một ca hành chính, chừng này là đủ:
- Ca hành chính: giờ vào, giờ nghỉ trưa, giờ vào lại, giờ ra. Nếu văn phòng không bắt chấm công giờ trưa, khai một ca liền và để phần mềm tự trừ giờ nghỉ.
- Khoảng cho phép: số phút đến trễ hay về sớm vẫn tính đủ công. Thống nhất con số này với giám đốc và ghi vào nội quy trước, đừng để người cài tự quyết.
- Khoảng nhận lần chấm: từ mấy giờ thì một lần chấm được tính là giờ vào, từ mấy giờ là giờ ra. Đặt rộng để người đến sớm hay về muộn vẫn được ghi đúng.
- Chấm nhiều lần: chọn lấy lần sớm nhất làm giờ vào và lần muộn nhất làm giờ ra, để người lỡ chấm hai lần không bị tính sai.
- Ngày nghỉ cố định: khai chủ nhật hoặc chiều thứ bảy là ngày nghỉ, cộng ngày lễ trong năm.
- Người làm ca khác: lễ tân hay bảo vệ làm ca riêng thì tạo ca riêng, gán cho đúng người.
Sau tháng đầu, in bảng công của cả văn phòng và cho từng người tự đối chiếu với những ngày mình nhớ. Sai sót phát hiện sớm tháng đầu dễ sửa hơn nhiều so với lúc đã tính lương ba tháng.
Lỗi hay gặp và cách gỡ
Đa số lỗi máy chấm công gặp trong tháng đầu. Bảng sau giúp người phụ trách tự xử lý trước khi gọi kỹ thuật:
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Máy báo không nhận vân tay | Tay khô, ướt, dính bụi; mặt kính bẩn | Lau mặt kính bằng vải mềm khô; người chấm hà hơi nhẹ vào ngón hoặc xoa tay rồi chấm lại |
| Một người hay bị từ chối | Lúc đăng ký đặt đầu ngón, vân thu không đủ | Xoá và đăng ký lại cả hai ngón, đặt bụng ngón phủ kín |
| Giờ trên máy lệch vài phút | Đồng hồ máy chạy sai dần, sau khi mất điện lâu | Bật đồng bộ giờ trong phần mềm, kiểm hằng tháng |
| Phần mềm không kết nối được máy | Đổi router, địa chỉ IP máy bị trùng hoặc khác dải | Kiểm địa chỉ IP trên máy và dải của router; đặt lại cho khớp |
| Bảng công có tên người lạ | Mã trên máy không khớp bảng lương | Đối chiếu bảng mã, sửa tên trên máy cho đúng mã |
| Ai đó vào được menu máy | Chưa đặt quản trị viên | Tạo quản trị viên ngay, đổi mật khẩu |
Khi có người nghỉ việc, xoá người dùng đó trên máy sau khi đã tải đủ dữ liệu công tháng cuối, không giao mã số đó cho người mới.
Khi nào nên gọi kỹ thuật hoặc bảo hành
Gọi bảo hành của nơi bán khi cảm biến bị nứt, màn hình không lên, máy tự khởi động lại liên tục hoặc mất dữ liệu sau mỗi lần cúp điện. Máy còn hạn bảo hành thì không tự mở vỏ thay pin hay linh kiện.
Gọi người làm mạng khi đã đổi router hoặc chuyển văn phòng và phần mềm không còn thấy máy, mà bạn không chắc dải địa chỉ mới. Gọi thợ điện nếu chỗ gắn máy cần ổ điện mới hay phải đi dây qua tường cao.
Nếu văn phòng muốn nối máy chấm công với khoá cửa để mở cửa bằng vân tay, đó là việc của thợ lắp thiết bị ra vào, có đấu nguồn điện cho khoá và cần tính đến chuyện mở cửa khi mất điện hay báo cháy. Đừng tự đấu nối. Còn với việc chấm công đơn thuần, các bước trên là đủ để một người không chuyên tự cài trong một buổi sáng.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi người nên đăng ký mấy ngón tay?
Nên đăng ký hai ngón, thường là hai ngón trỏ ở hai tay. Khi một ngón bị đứt, băng bó hay bỏng, người đó vẫn chấm được bằng ngón còn lại mà không cần quản trị viên can thiệp.
Máy chấm công có cần nối mạng không?
Không bắt buộc, vì nhiều máy cho tải dữ liệu qua ổ USB. Nhưng nối mạng giúp tải dữ liệu từ máy tính, đồng bộ giờ tự động và không phải ra tận cửa mỗi lần cần xem công.
Người lớn tuổi máy không nhận vân tay thì làm sao?
Đăng ký lại vào buổi sáng, chọn ngón có vân rõ nhất, đặt phẳng bụng ngón. Nếu vẫn hay bị từ chối, cấp thêm mật khẩu hoặc thẻ làm cách chấm dự phòng cho người đó.
Dữ liệu chấm công lưu trên máy được bao lâu?
Tuỳ dung lượng của máy, thường đủ nhiều tháng. Tuy vậy không nên để dữ liệu chỉ nằm trên máy; tải về và lưu tệp xuất mỗi tháng để không mất công khi máy hỏng.
Có tự sửa giờ chấm công trên máy được không?
Người quản trị chỉ nên chỉnh đồng hồ của máy cho đúng giờ thật. Sửa giờ chấm của từng người thì làm trong phần mềm có ghi lại lý do, để minh bạch với nhân viên và khi đối chiếu bảng lương.