Lắp thêm SSD cho máy tính bàn gồm bốn việc: xem bo mạch chủ còn khe M.2 hoặc cổng SATA trống, mua ổ đúng loại, rút điện và chống tĩnh điện rồi lắp ổ vào, cuối cùng khởi tạo và định dạng ổ trong Windows để ổ hiện ra. Người chưa từng mở thùng máy vẫn làm được trong khoảng bốn mươi lăm phút, miễn là máy đã hết bảo hành hoặc nơi bán cho phép tự lắp.
Bài này dành cho máy bàn, nơi bên trong rộng và dễ thao tác. Việc thay ổ trong laptop có nhiều rủi ro hơn (cáp mỏng, nắp khó mở, điều kiện bảo hành) và nên để nơi bảo hành hoặc thợ làm. Nếu bạn muốn chuyển nguyên hệ điều hành sang ổ mới, xem bài nhân bản ổ; ở đây là lắp ổ thêm làm ổ chứa dữ liệu hoặc để cài mới hệ điều hành.
Trước khi mua ổ: xem máy còn chỗ cắm gì
Mua ổ trước rồi mới mở máy là cách hay gặp nhất để mua nhầm. Làm ngược lại:
- Tìm tên bo mạch chủ trong phần thông tin hệ thống của Windows, hoặc trên hộp và phiếu bảo hành khi mua máy.
- Tra trang chính thức của hãng bo mạch, xem phần thông số lưu trữ: có bao nhiêu khe M.2, mỗi khe hỗ trợ chuẩn nào (NVMe hay SATA), có bao nhiêu cổng SATA.
- Đọc kỹ phần ghi chú chia làn. Một số bo mạch tắt bớt một cổng SATA khi dùng một khe M.2 nhất định. Ổ cũ đang cắm cổng đó sẽ biến mất sau khi lắp ổ mới.
- Nhìn tận mắt bên trong: tháo nắp hông, xem khe M.2 còn trống không (một khe nằm ngang, dài vài đốt ngón tay, có lỗ ốc ở đầu), cổng SATA trên bo còn trống không, và bộ nguồn còn đầu cắp nguồn SATA rảnh không.
- Đếm khoang gắn ổ nếu định dùng ổ SATA 2,5 inch: thùng máy thường có khay hoặc giá đỡ riêng phía trước hoặc sau tấm đỡ bo mạch.
Chụp ảnh bên trong máy trước khi đụng vào bất cứ thứ gì. Khi có dây nào lỏng hoặc bạn quên dây cắm ở đâu, ảnh này là bản đồ để đặt lại.
Chọn ổ SSD hợp với máy
Ba loại ổ bạn sẽ gặp khi đi mua, nhìn hình dáng và chuẩn cắm để phân biệt:
| Loại ổ | Cắm vào đâu | Hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| SSD 2,5 inch chuẩn SATA | Cổng SATA trên bo, cộng dây nguồn SATA từ bộ nguồn | Máy cũ không có khe M.2 | Cần dây dữ liệu SATA, thường không kèm theo ổ |
| SSD M.2 chuẩn NVMe | Khe M.2 hỗ trợ NVMe | Bo mạch đời mới | Nhanh nhất, nóng hơn; khe có miếng tản nhiệt thì dùng |
| SSD M.2 chuẩn SATA | Khe M.2 hỗ trợ SATA | Bo mạch có khe M.2 đời đầu | Nhìn giống ổ NVMe, cắm nhầm khe chỉ hỗ trợ NVMe sẽ không nhận |
| Ổ M.2 kích thước 2280 | Khe dài tiêu chuẩn | Đa số bo mạch máy bàn | Số 2280 nghĩa là rộng 22mm, dài 80mm |
Nếu thông số bo mạch ghi khe M.2 hỗ trợ cả hai chuẩn, chọn NVMe. Nếu chỉ ghi SATA, phải mua ổ M.2 SATA hoặc ổ 2,5 inch. Đừng chọn theo lời "loại nào cũng cắm được": hình dáng cắm vừa không có nghĩa là chạy được.
Chuẩn bị dụng cụ và an toàn trước khi mở máy
Việc lắp ổ không đụng đến điện 220V nếu bạn rút dây nguồn trước. Phần nguy hiểm thật sự là tĩnh điện làm hỏng linh kiện và ốc rơi vào bo mạch. Chuẩn bị:
- Tua vít bake cỡ vừa và cỡ nhỏ. Ốc giữ ổ M.2 rất nhỏ, dễ trờn đầu nếu dùng tua vít quá to.
- Mặt bàn khô, sạch, đủ sáng; đặt thùng máy nằm ngang, mặt hở lên trên. Không làm trên thảm len.
- Rút dây nguồn ra khỏi ổ cắm, gạt công tắc ở bộ nguồn sau thùng máy về tắt, rồi bấm giữ nút nguồn trên thùng máy năm giây để xả hết điện còn lại.
- Chống tĩnh điện: đeo vòng chống tĩnh điện kẹp vào phần khung kim loại nếu có; không có thì chạm tay vào phần kim loại không sơn của thùng máy trước khi cầm linh kiện, và thỉnh thoảng chạm lại.
- Cầm ổ ở mép, không chạm vào chân tiếp xúc mạ vàng và các chip.
- Một chén nhỏ để đựng ốc tháo ra.
Không mở bộ nguồn, không đụng vào các tụ điện lớn bên trong bộ nguồn. Bộ nguồn có thể giữ điện cả khi đã rút dây. Nếu cần thay bộ nguồn hoặc dây nguồn không đủ, nhờ thợ.
Các bước lắp ổ vào máy
Chọn nhánh theo loại ổ bạn có. Vị trí và hình dạng giá đỡ khác nhau theo từng thùng máy.
- Ổ M.2: tìm khe M.2, tháo miếng tản nhiệt nếu có (thường giữ bằng một hai con ốc), tháo ốc giữ ở đầu khe. Một số bo dùng chốt nhựa xoay thay ốc.
- Cắm ổ M.2 nghiêng khoảng ba mươi độ vào khe, đúng chiều khấc. Ổ chỉ vào được một chiều; nếu thấy kẹt, đừng ấn mạnh, kiểm lại khấc.
- Ấn đầu kia của ổ xuống cho nằm ngang, vặn ốc giữ vừa tay. Không vặn quá chặt kẻo cong ổ. Lắp lại miếng tản nhiệt, bóc lớp nilon bảo vệ trên miếng dán tản nhiệt nếu có.
- Ổ SATA 2,5 inch: bắt ổ vào khay hoặc giá đỡ bằng bốn ốc. Cắm dây dữ liệu SATA một đầu vào ổ, đầu kia vào cổng SATA trên bo mạch. Cắm đầu nguồn SATA từ bộ nguồn vào ổ. Hai đầu cắm có hình chữ L, chỉ vừa một chiều.
- Kiểm lại không có ốc rơi trong thùng, các dây khác không bị kéo lỏng, quạt không chạm dây.
- Đóng nắp hông, cắm lại dây nguồn, bật công tắc bộ nguồn, khởi động máy.
Nếu máy không lên hình sau khi lắp, tắt máy, rút điện, mở lại và kiểm dây cáp màn hình, thanh RAM có bị chạm lệch trong lúc thao tác không. Phần lớn sự cố "lắp ổ xong máy không lên" là do vô tình chạm vào thứ khác.
Cho Windows nhận ổ mới
Ổ mới tinh chưa có phân vùng nên sẽ không hiện trong trình quản lý tệp. Làm trong công cụ quản lý ổ đĩa (bấm chuột phải vào nút Bắt đầu và tìm dòng tương ứng; tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản):
- Mở công cụ quản lý ổ đĩa. Thường sẽ hiện ngay một hộp hỏi khởi tạo ổ mới.
- Chọn kiểu phân vùng mới (kiểu GPT) và đồng ý. Nếu hộp không hiện, tìm ổ mới ở nửa dưới cửa sổ, có dòng chưa khởi tạo, bấm chuột phải để khởi tạo.
- Bấm chuột phải vào phần chưa phân bổ của ổ mới, chọn tạo ổ đơn giản mới.
- Giữ dung lượng tối đa, chọn chữ ổ, ví dụ E.
- Định dạng nhanh với kiểu hệ tệp mặc định, đặt tên ổ dễ nhận ra như "Du lieu SSD".
- Mở trình quản lý tệp: ổ mới đã hiện, chép thử một thư mục vào để kiểm.
Chỉ khởi tạo ổ mới, không bấm khởi tạo hay định dạng ổ nào đang có dữ liệu. Nhìn dung lượng để chắc đang thao tác trên đúng ổ vừa lắp.
Kiểm tra ổ mới chạy đúng, không chỉ là "đã hiện"
Ổ hiện trong trình quản lý tệp mới là bước đầu. Có ba phép kiểm nhỏ giúp bạn biết ổ đã lắp đúng khe, đúng chuẩn và không nóng bất thường.
Thứ nhất, chép thử một thư mục lớn chừng mười gigabyte, ví dụ một thư mục video, từ ổ cũ sang ổ mới, nhìn tốc độ hiện trong cửa sổ chép. Ổ SATA thường ở mức vài trăm megabyte mỗi giây; ổ NVMe cắm đúng khe nhanh hơn rõ, thường bị giới hạn bởi chính ổ nguồn. Nếu ổ NVMe chỉ chép được vài chục megabyte mỗi giây, có thể ổ đang chạy ở khe giới hạn làn hoặc ổ nguồn quá chậm; thử chép giữa hai thư mục trên chính ổ mới để so.
Thứ hai, mở trình quản lý tác vụ, sang phần hiệu năng: ổ mới phải hiện thành một mục riêng, ghi đúng loại ổ SSD. Nếu hiện là ổ cứng quay hoặc không hiện, xem lại công cụ quản lý ổ đĩa.
Thứ ba, sau khoảng nửa tiếng dùng, mở lại nắp hông và đặt tay gần (không chạm) miếng tản nhiệt của ổ M.2. Ấm là bình thường; nóng rát tay mà thùng máy ít quạt thì nên gắn miếng tản nhiệt kèm theo bo mạch hoặc bổ sung quạt hút. Ổ quá nhiệt sẽ tự giảm tốc độ.
Ghi lại ngày lắp, loại ổ, khe cắm vào một tờ giấy dán bên trong nắp hông. Người sửa máy lần sau sẽ cảm ơn bạn.
Lỗi hay gặp và khi nào nên gọi thợ
Bảng thiết lập máy thấy ổ, Windows không thấy. Ổ chưa được khởi tạo. Làm theo mục ngay trên.
Cả bảng thiết lập máy cũng không thấy ổ M.2. Ổ cắm chưa sâu, cắm vào khe không hỗ trợ chuẩn của ổ, hoặc khe đó bị tắt khi dùng chung làn với cổng SATA. Đọc lại thông số bo mạch.
Ổ SATA cũ biến mất sau khi lắp ổ M.2. Bo mạch chia làn: dùng khe M.2 đó thì một cổng SATA bị tắt. Chuyển dây ổ cũ sang cổng SATA khác theo ghi chú của hãng.
Máy khởi động vào ổ mới trống rồi báo không có hệ điều hành. Thứ tự khởi động bị đổi. Vào bảng thiết lập máy, đặt ổ có hệ điều hành lên đầu.
Khi nào gọi thợ. Máy còn tem bảo hành ở ốc thùng máy, máy đồng bộ của văn phòng có hợp đồng bảo trì, bộ nguồn không còn đầu cắm nguồn SATA, hoặc bạn ngửi thấy mùi khét, nghe tiếng lách tách khi bật máy. Gặp mùi khét thì tắt ngay, rút điện, không bật lại.
Ổ mới chép được một lúc thì máy treo. Thường do dây SATA lỏng hoặc kém chất lượng. Đổi dây khác, cắm sang cổng SATA khác. Với ổ M.2, kiểm ốc giữ đã vặn đủ để ổ nằm phẳng, không vênh lên.
Câu hỏi thường gặp
Lắp thêm SSD có cần cài lại Win không?
Không. Nếu chỉ lắp thêm làm ổ chứa dữ liệu, hệ điều hành trên ổ cũ vẫn chạy bình thường. Chỉ cần cài lại hoặc nhân bản nếu bạn muốn hệ điều hành chạy trên ổ SSD mới cho nhanh.
Làm sao biết máy có khe M.2 không?
Tra tên bo mạch chủ trên trang chính thức của hãng, phần thông số lưu trữ, và nhìn tận mắt bên trong thùng máy. Khe M.2 nằm ngang trên bo mạch, có lỗ ốc hoặc chốt ở đầu khe.
Ổ M.2 NVMe có cắm được vào khe chỉ hỗ trợ SATA không?
Thường cắm vừa nhưng không chạy, máy không nhận ổ. Hai chuẩn trông giống nhau nên dễ nhầm, kể cả với người bán. Đọc đúng thông số khe trên trang của hãng bo mạch trước khi mua để tránh phải đi đổi.
Không có vòng chống tĩnh điện thì có lắp được không?
Được, nếu bạn chạm tay vào phần kim loại không sơn của thùng máy trước khi cầm linh kiện và thỉnh thoảng chạm lại, làm trên mặt bàn gỗ hoặc nhựa, không đứng trên thảm len, mặc áo cotton.
Tự lắp SSD có mất bảo hành máy không?
Tuỳ chính sách nơi bán. Máy có tem niêm phong ở ốc thùng máy thường mất bảo hành nếu tem rách. Hỏi nơi bán trước, hoặc mang máy đến để họ lắp giúp nếu máy còn bảo hành.
Ổ SSD mới có cần cài driver không?
Gần như không. Hệ điều hành có sẵn driver cho ổ SATA và NVMe. Một số hãng ổ có tiện ích riêng để xem tình trạng ổ, nhưng không bắt buộc để ổ chạy.