Khi điện thoại vỡ màn hình hoặc liệt cảm ứng, việc đầu tiên là dùng máy tính hoặc máy khác đăng nhập tài khoản đám mây để xem ảnh, danh bạ, ghi chú đã được sao lưu tới đâu; phần còn thiếu mới tính cách lấy từ máy vỡ. Với Android, cách hay dùng được là cắm chuột qua cổng chuyển để mở khoá và điều khiển; với cả hai hệ điều hành, đôi khi máy tính đã từng được tin cậy vẫn giúp được.
Nếu các cách tự làm đều không được, đường chắc nhất là thay màn hình ở trung tâm bảo hành hoặc tiệm sửa có uy tín rồi lấy dữ liệu sau, vì thay màn hình thường không làm mất dữ liệu. Bài dưới đi theo thứ tự rủi ro thấp đến cao, kèm những việc tuyệt đối không nên làm với máy đang hỏng.
Mười phút đầu: làm gì và đừng làm gì
Phần lớn dữ liệu bị mất hẳn không phải do cú rơi, mà do những gì người dùng làm ngay sau đó:
- Nên: đặt máy lên mặt phẳng, dán một lớp băng dính trong suốt lên mặt kính vỡ để mảnh vụn không rơi ra cứa tay.
- Nên: nếu máy còn chạy và còn pin, cắm sạc để máy không tắt; máy đang mở khoá lúc tắt nguồn sẽ cần nhập mật mã khi bật lại, khó hơn nhiều.
- Nên: dùng máy khác hoặc máy tính đăng nhập tài khoản đám mây, xem dữ liệu nào đã có.
- Đừng: cố bấm mật mã sai liên tục trên màn hình chập chờn; nhập sai nhiều lần có thể khoá máy lâu hoặc xoá dữ liệu nếu bạn đã bật tính năng đó.
- Đừng: khôi phục cài đặt gốc từ xa qua tính năng tìm thiết bị khi còn muốn lấy dữ liệu.
- Đừng: tự tháo máy, đặc biệt khi máy còn bảo hành hoặc pin phồng. Pin bị chọc thủng có thể cháy.
- Đừng: sạc máy vừa rơi xuống nước. Tắt máy, lau khô bên ngoài, mang đi kiểm càng sớm càng tốt.
Nếu máy nóng bất thường, có mùi khét hoặc vỏ phồng lên, ngưng mọi thao tác, rút sạc, đặt máy ở chỗ thoáng xa vật dễ cháy và mang ra tiệm. Dữ liệu không quan trọng bằng an toàn của người trong nhà.
Xem đám mây đã giữ được những gì
Rất nhiều người mất nửa ngày tìm cách cứu máy vỡ, đến khi mở máy tính mới thấy ảnh và danh bạ đã nằm trên đám mây từ lâu. Trên máy tính, mở trình duyệt, đăng nhập tài khoản gắn với điện thoại (tài khoản của hệ điều hành mà bạn dùng để tải ứng dụng). Xem lần lượt trang ảnh, trang danh bạ, trang ghi chú, trang lịch. Ghi lại: ảnh mới nhất trên đó chụp ngày nào, tổng số liên hệ bao nhiêu.
Nếu tài khoản đòi mã xác thực gửi về chính chiếc điện thoại đang vỡ, chọn cách nhận mã khác: tin nhắn tới số điện thoại (lắp SIM sang máy khác), mã dự phòng đã lưu, hoặc một thiết bị khác đang đăng nhập. Đây là lúc thấy giá trị của việc có hai thiết bị cùng đăng nhập hoặc có mã dự phòng cất ở nhà.
Tin nhắn trong các ứng dụng chat: đăng nhập ứng dụng đó trên máy tính hoặc máy khác, xem lịch sử có hiện không. Nhiều ứng dụng giữ lịch sử trên máy chủ hoặc trong bản sao lưu riêng. Sau bước này, lập danh sách đúng những gì thực sự còn thiếu. Thường danh sách ngắn hơn bạn tưởng: vài tuần ảnh chưa đồng bộ, vài ghi chú "Trên máy", thư mục ghi âm.
Android: dùng chuột qua cổng chuyển để mở khoá và chép dữ liệu
Cách này dùng được khi máy vẫn sáng hình nhưng cảm ứng chết, hoặc chỉ chết một vùng. Cần một con chuột có dây và một đầu chuyển từ cổng sạc của máy sang cổng USB thường (thường gọi là cổng chuyển OTG):
- Cắm đầu chuyển vào cổng sạc của điện thoại, cắm chuột vào đầu chuyển.
- Nếu máy hỗ trợ, trên màn hình hiện con trỏ chuột. Di chuột, bấm để vuốt mở màn hình khoá.
- Bấm từng số của mật mã bằng chuột, hoặc vẽ hình mở khoá bằng cách giữ nút chuột và kéo.
- Khi đã vào được máy, mở ngay Cài đặt, bật sao lưu và đồng bộ ảnh nếu đang tắt, cho máy chạy khi có wifi.
- Hoặc rút chuột, cắm cáp nối máy tính khi màn hình vẫn đang mở khoá, kéo thanh thông báo bằng chuột trước đó để chọn chế độ truyền tệp, rồi chép thư mục ảnh, tải về, ghi âm.
- Tăng thời gian tự khoá màn hình lên mức dài nhất trong lúc làm, để máy không khoá lại giữa chừng.
Không phải máy nào cũng nhận chuột qua cổng chuyển, và nếu màn hình đen hoàn toàn thì không thấy con trỏ. Với máy iOS, chức năng điều khiển bằng chuột nằm trong phần trợ năng và thường phải bật trước khi màn hình hỏng, nên ít khi cứu được bằng cách này.
Máy iOS vỡ màn hình: những gì còn làm được
Máy iOS khoá chặt hơn khi màn hình không bấm được, nên danh sách việc khác với Android. Đi theo thứ tự:
- Đăng nhập tài khoản đám mây trên máy tính, xem ảnh và bản sao lưu máy gần nhất có ngày nào. Trong phần quản lý tài khoản thường có mục xem các bản sao lưu của từng thiết bị.
- Nếu máy vẫn chạy và bạn để sẵn sao lưu tự động, cắm sạc máy ở chỗ có wifi quen thuộc, để màn hình khoá qua đêm. Máy có thể tự sao lưu thêm mà không cần bạn chạm vào.
- Thử cắm vào máy tính đã từng tin cậy, mở trình quản lý thiết bị, xem máy có hiện ra không. Nếu có và không đòi mật mã trên máy, tạo một bản sao lưu ngay.
- Nếu máy chỉ chết cảm ứng một vùng, thử xoay ngang màn hình để bàn phím mật mã rơi vào vùng còn bấm được.
- Nếu có đồng hồ ghép đôi với máy, vẫn nhận được thông báo và đọc tin nhắn trên đồng hồ trong lúc chờ sửa.
- Đánh dấu máy là bị mất trong tính năng tìm thiết bị chỉ khi máy thật sự mất, không làm khi máy chỉ vỡ.
Khi các bước trên không được, việc còn lại là thay màn hình. Với máy iOS, thay màn hình ở nơi không chính hãng có thể làm một số tính năng như nhận diện khuôn mặt, cảm biến ánh sáng hoạt động khác đi; hỏi rõ trước khi sửa.
Các cách còn lại và khi nào dùng được
Mỗi cách chỉ hợp với một kiểu hỏng. So trước khi thử để khỏi mất công:
| Cách | Dùng được khi | Không dùng được khi | Mức rủi ro |
|---|---|---|---|
| Máy tính đã từng được tin cậy | Bạn từng cắm máy vào máy tính đó và chọn tin cậy; máy còn chạy | Máy đòi nhập mật mã trên màn hình mới cho chép, mà màn hình không bấm được | Thấp |
| Màn hình ngoài qua cáp hình | Máy có hỗ trợ xuất hình qua cổng sạc, cảm ứng còn hoặc dùng chuột | Máy không hỗ trợ xuất hình, hoặc máy đã tắt hẳn | Thấp |
| Điều khiển bằng giọng nói | Trợ lý giọng nói đã bật từ trước, màn hình đang mở khoá | Máy đang khoá; trợ lý không mở khoá được bằng mật mã | Thấp |
| Tháo thẻ nhớ | Ảnh lưu trên thẻ nhớ | Máy không có thẻ hoặc thẻ đã được mã hoá cho riêng máy đó | Thấp |
| Thay màn hình rồi lấy dữ liệu | Bo mạch còn tốt, chỉ hỏng màn hình | Máy vào nước nặng, bo mạch cháy | Trung bình, tuỳ nơi sửa |
| Cứu dữ liệu từ bo mạch | Máy chết hẳn, dữ liệu rất quan trọng | Máy đã đặt lại hoặc bị xoá từ xa | Cao, tốn kém, không chắc thành công |
Với máy đời mới, bộ nhớ trong được mã hoá, nên không có chuyện "tháo chip ra cắm vào máy khác" để đọc. Cách thực tế nhất khi máy chỉ vỡ màn hình vẫn là thay màn hình để dùng lại máy, rồi sao lưu.
Mang đi sửa: chuẩn bị gì để dữ liệu không bị lộ hay mất
Ưu tiên trung tâm bảo hành nếu máy còn bảo hành. Tự mở hoặc sửa ở tiệm ngoài có thể mất bảo hành. Hỏi trước xem thay màn hình có ảnh hưởng dữ liệu không và có cần đặt lại máy không.
Nói rõ là cần giữ dữ liệu. Một số nơi mặc định khôi phục cài đặt gốc khi sửa. Ghi yêu cầu "không xoá dữ liệu" lên phiếu nhận máy.
Hỏi có cần đưa mật mã không. Nếu nơi sửa cần mật mã để kiểm máy sau khi thay, cân nhắc đổi sang một mật mã tạm sau khi lấy lại được máy, và đổi lại ngay khi nhận máy.
Tháo SIM và thẻ nhớ giữ lại. Không cần gửi kèm. Lắp SIM sang máy khác để vẫn nhận được mã ngân hàng trong lúc chờ sửa.
Chụp ảnh tình trạng máy. Chụp bốn mặt máy, vết vỡ, trước khi giao. Khi nhận lại so với ảnh.
Kiểm ngay khi nhận máy. Mở thư viện ảnh, danh bạ, tin nhắn trước khi rời quầy, rồi về nhà bật sao lưu và chờ đồng bộ xong.
Áp vào trường hợp của bạn và một thói quen nên có
Ví dụ máy của chú Bình rơi khi đang sửa mái hiên: màn hình nứt, cảm ứng chết nửa dưới, hình vẫn sáng. Kiểm trên máy tính thấy ảnh đồng bộ đến tuần trước, danh bạ đủ. Thứ thiếu là ảnh công trình chụp ba ngày gần nhất và vài ghi âm cuộc gọi với chủ nhà. Con chú dùng chuột qua cổng chuyển, mở khoá bằng hình vẽ, chép hai thư mục đó ra máy tính trong hai mươi phút, rồi mới mang máy đi thay màn hình. Không cần đến dịch vụ cứu dữ liệu nào.
Thói quen nên có từ hôm nay, khi máy còn lành: bật đồng bộ ảnh, đưa danh bạ và ghi chú vào tài khoản, cất mã dự phòng của tài khoản chính ở nhà, và với Android thì mua sẵn một đầu chuyển cổng sạc sang USB để trong ngăn kéo. Với máy iOS, có thể bật sẵn các tuỳ chọn trợ năng điều khiển bằng giọng nói hoặc thiết bị ngoài trong phần Trợ năng; tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
Câu hỏi thường gặp
Thay màn hình điện thoại có mất dữ liệu không?
Thay màn hình thông thường không đụng tới bộ nhớ nên dữ liệu vẫn còn. Tuy vậy, một số nơi sửa có thể khôi phục cài đặt gốc khi kiểm máy, nên hãy dặn rõ là cần giữ dữ liệu và ghi vào phiếu nhận máy.
Màn hình đen hoàn toàn nhưng máy vẫn đổ chuông thì lấy dữ liệu được không?
Máy vẫn chạy là tín hiệu tốt. Trước hết xem đám mây đã giữ được gì. Nếu máy đang để sẵn chế độ đồng bộ, cắm sạc và để gần wifi quen thuộc qua đêm, máy có thể tự đồng bộ thêm. Phần còn lại cần thay màn hình rồi lấy.
Có cách nào chép ảnh từ máy iOS vỡ màn hình mà không mở khoá không?
Nếu máy tính đã từng được tin cậy, đôi khi vẫn chép được, nhưng nhiều phiên bản mới đòi nhập mật mã trên máy trước khi cho truy cập. Khi không nhập được mật mã, đường chắc nhất là thay màn hình ở nơi sửa uy tín.
Điện thoại rơi xuống nước có nên vùi vào gạo không?
Không nên trông vào cách đó. Tắt máy ngay, không sạc, lau khô bên ngoài, tháo SIM và mang tới nơi sửa càng sớm càng tốt. Nước để lâu gây gỉ bo mạch, làm giảm khả năng lấy được dữ liệu.
Dịch vụ cứu dữ liệu có lấy được mọi thứ không?
Không. Với máy đời mới có mã hoá bộ nhớ, dữ liệu chỉ đọc được khi bo mạch chạy lại được và có mật mã. Dịch vụ cứu dữ liệu thường tốn kém và không hứa chắc kết quả, nên chỉ đáng khi dữ liệu thật sự quan trọng và không có bản sao lưu nào.
Mất máy luôn thì làm gì trước, khoá máy hay lấy dữ liệu?
Đăng nhập tài khoản trên máy khác để đánh dấu máy bị mất và khoá máy, đồng thời báo nhà mạng khoá SIM. Dữ liệu đã đồng bộ vẫn còn trên đám mây; chỉ xoá máy từ xa khi chắc không lấy lại được máy.