ThietLap.comThiết Lập
Phần mềm cơ bản trên máy tính

Bật cập nhật tự động cho phần mềm trên máy tính và nhận ra thông báo cập nhật giả

Cách bật tự cập nhật cho ứng dụng từ kho, trình duyệt, bộ văn phòng; lập sổ cho phần mềm không tự cập nhật, khi nào nên hoãn, và cách nhận ra cập nhật giả.

An elderly Vietnamese man seen from behind sits in an armchair by a living room window, a tablet and laptop with dark screens on a low wooden table, golden late light

Phần lớn phần mềm trên máy tính có thể tự cập nhật nếu bạn bật đúng ba chỗ: phần tự cập nhật trong kho ứng dụng của hệ điều hành, phần cài đặt của trình duyệt, và phần tài khoản hoặc trợ giúp của bộ văn phòng. Số phần mềm còn lại không tự cập nhật thường chỉ vài cái, bạn ghi vào một sổ nhỏ và kiểm mỗi tháng một lần.

Bài này không bàn cập nhật hệ điều hành mà tập trung vào ứng dụng: chỗ bật tự cập nhật, cách xử lý phần mềm cũ không tự cập nhật, lúc nên hoãn, và cách phân biệt thông báo thật với thông báo giả, vốn là chiêu lừa cài mã độc rất phổ biến. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.

Ba lớp cập nhật trên một máy tính

Một máy tính có ba lớp phần mềm, mỗi lớp cập nhật theo đường riêng. Hiểu ba lớp này thì bạn biết chỗ nào máy đã tự lo, chỗ nào bạn phải để mắt.

Lớp một: hệ điều hành. Cập nhật qua phần Cập nhật trong Cài đặt, gồm cả vá lỗi bảo mật, trình điều khiển và một số ứng dụng có sẵn. Lớp này đa số máy đã bật tự động.

Lớp hai: ứng dụng cài từ kho ứng dụng của hệ điều hành. Kho tự kiểm và cài bản mới nếu bạn bật tuỳ chọn tự cập nhật. Đây là lý do nên ưu tiên cài từ kho khi phần mềm có ở đó.

Lớp ba: ứng dụng tải từ trang của nhà phát triển. Mỗi phần mềm tự lo cập nhật của mình. Trình duyệt và bộ văn phòng đời mới thường tự cập nhật rất tốt. Phần mềm nhỏ, phần mềm cũ, phần mềm công việc thì nhiều cái chỉ báo có bản mới, có cái im lặng hoàn toàn.

Lỗ hổng bảo mật hay nằm ở lớp ba: một trình đọc tệp hay trình phát video cũ không ai cập nhật suốt mấy năm. Phần lớn công sức của bạn nên đặt vào lớp này.

Bật tự cập nhật cho ứng dụng từ kho

Làm một lần là xong cho mọi ứng dụng cài từ kho. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.

  1. Trên Windows: mở kho ứng dụng có sẵn, bấm vào ảnh đại diện hoặc biểu tượng cài đặt của kho, tìm mục cập nhật ứng dụng và bật lên.
  2. Vào phần Thư viện hoặc Tải xuống của kho, bấm kiểm tra cập nhật để chạy ngay một lượt, xem danh sách có ứng dụng nào đang chờ.
  3. Trên macOS: mở Cài đặt hệ thống, vào phần cập nhật phần mềm, tìm nút tuỳ chọn tự động. Bật mục cài cập nhật ứng dụng từ kho ứng dụng.
  4. Cũng trong tuỳ chọn đó, giữ bật mục cài vá lỗi bảo mật và tệp hệ thống.
  5. Mở kho ứng dụng của macOS, vào mục Cập nhật để xem và chạy ngay các bản đang chờ.

Ứng dụng từ kho chỉ cập nhật khi máy có mạng và đang bật. Máy để tắt suốt tuần thì lần mở tiếp theo sẽ có loạt cập nhật dồn lại, cứ để chúng chạy xong rồi mới dùng việc nặng.

Trình duyệt và bộ văn phòng: hai thứ quan trọng nhất

Trình duyệt tự cập nhật nhưng cần khởi động lại. Trình duyệt đời mới tải bản mới ngầm, nhưng chỉ áp dụng khi bạn đóng hẳn và mở lại. Người để trình duyệt mở với vài chục thẻ hàng tuần liền thường chạy bản cũ mà không biết. Mở phần Giới thiệu trong cài đặt của trình duyệt để nó kiểm và báo cần khởi động lại.

Đừng tắt cập nhật trình duyệt vì sợ đổi giao diện. Trình duyệt là cửa ngõ tiếp xúc với internet nhiều nhất, bản cũ có lỗ hổng bị khai thác chỉ qua việc mở một trang web.

Bộ văn phòng trả phí theo tài khoản. Vào phần Tài khoản trong một ứng dụng của bộ, tìm mục tuỳ chọn cập nhật, chọn bật cập nhật. Có thể chọn kênh ổn định thay vì kênh nhận tính năng mới sớm.

Bộ văn phòng miễn phí mã nguồn mở. Thường có mục kiểm tra cập nhật trong phần Trợ giúp hoặc Tuỳ chọn, bật kiểm tra tự động hằng tuần. Khi có bản mới, nó báo và mở trang tải chính thức, bạn tải và cài đè.

Trình đọc PDF. Nếu bạn dùng trình duyệt để đọc PDF thì đã được cập nhật cùng trình duyệt. Nếu cài trình đọc riêng, bật mục tự cập nhật trong phần tuỳ chọn của nó.

Sổ cập nhật cho phần mềm không tự cập nhật

Với vài phần mềm còn lại, lập một sổ nhỏ trên giấy hoặc trong tệp bảng tính. Mẫu dưới đây là sổ của văn phòng sáu người của anh Tâm:

Phần mềm (theo chức năng)Cách cập nhậtAi phụ tráchLần kiểm gần nhấtGhi chú
Phần mềm kế toánNơi cung cấp gửi thông báo, tải ở trang của họChị kế toánĐầu thángSao lưu dữ liệu trước khi cập nhật
Phần mềm kê khai thuếTự báo khi mở, tải ở trang chính thức của cơ quan thuếChị kế toánTrước mỗi kỳ nộpKhông cập nhật sát hạn nộp
Trình điều khiển chữ ký sốTrang hỗ trợ của nơi cấp chữ ký sốAnh TâmBa tháng một lầnThử ký một tệp sau khi cập nhật
Phần mềm máy inỨng dụng hỗ trợ của hãng máy inAnh TâmSáu tháng một lầnIn trang thử sau khi cập nhật
Phần mềm nén giải nénMục kiểm tra phiên bản trong phần mềmAnh TâmBa tháng một lầnTải bản mới từ trang chính thức

Sổ này không cần đẹp, chỉ cần có. Mỗi lần kiểm, ghi ngày và số phiên bản. Khi phần mềm lỗi, nhìn sổ là biết lỗi xuất hiện sau lần cập nhật nào.

Nhận ra thông báo cập nhật giả

Kẻ gian rất thích giả làm thông báo cập nhật, vì người dùng đã quen bấm đồng ý. Dấu hiệu nhận ra:

  • Thông báo hiện trong trang web bạn đang xem, nằm trong khung trình duyệt, bảo trình duyệt hoặc trình phát video đã cũ và có nút tải về. Trình duyệt thật không bao giờ bảo bạn tải tệp cài từ một trang web khác.
  • Thông báo đòi cập nhật phông chữ để xem được trang, hoặc cập nhật trình phát để xem tiếp video.
  • Thông báo dùng giọng doạ: máy đã nhiễm virus, còn năm phút để xử lý, dữ liệu sẽ bị xoá.
  • Thông báo nằm ở góc màn hình, mang tên một trang web lạ, do bạn từng lỡ bấm cho phép trang đó gửi thông báo.
  • Thư điện tử hay tin nhắn có tệp đính kèm tên kiểu "bản cập nhật bảo mật".

Quy tắc dễ nhớ: cập nhật thật đi vào bằng cửa của chính phần mềm, tức phần Cập nhật trong Cài đặt, kho ứng dụng, hoặc mục Giới thiệu, Trợ giúp bên trong phần mềm. Thấy thông báo ở chỗ khác, đóng nó lại rồi tự mở phần mềm ra kiểm.

Khi nào nên hoãn cập nhật

Phần mềm kế toán, kê khai sát hạn nộp. Cập nhật thay đổi mẫu biểu có thể khiến dữ liệu đang làm dở phải chỉnh lại. Hoàn tất kỳ nộp rồi mới cập nhật, trừ khi cơ quan yêu cầu bản mới để nộp.

Máy đang chạy việc quan trọng. Đang thuyết trình, đang thi trực tuyến, đang xuất video dài: hoãn đến khi xong việc. Đa số phần mềm cho chọn nhắc lại sau.

Bản cập nhật lớn vừa phát hành vài ngày. Với máy dùng cho công việc, có thể chờ một hai tuần để bản sửa lỗi đầu tiên ra. Riêng vá lỗi bảo mật thì không nên hoãn lâu.

Phần mềm công việc mà nơi cung cấp chưa xác nhận tương thích. Hỏi trước khi cập nhật trình duyệt hoặc bộ văn phòng lên bản lớn mới, nếu phần mềm công việc chạy dựa vào chúng.

Máy xách tay sắp hết pin hoặc đang dùng mạng chia sẻ từ điện thoại. Cập nhật lớn bị ngắt giữa chừng vì hết pin dễ để lại phần mềm hỏng, còn mạng chia sẻ thì tốn dung lượng gói cước. Chờ về nhà, cắm sạc và vào wifi rồi cho cập nhật.

Lịch kiểm mười lăm phút mỗi tháng

Bật tự động rồi vẫn nên có một buổi kiểm ngắn mỗi tháng, chọn cố định một ngày, ví dụ ngày mùng một. Thứ tự làm:

  1. Lưu và đóng mọi tài liệu đang mở, cắm sạc nếu là máy xách tay.
  2. Mở phần Cập nhật trong Cài đặt của hệ điều hành, cài hết những gì đang chờ, khởi động lại.
  3. Mở kho ứng dụng, vào mục cập nhật, chạy hết danh sách đang chờ.
  4. Mở mục Giới thiệu của trình duyệt và bộ văn phòng, chắc chắn cả hai báo đã là bản mới nhất.
  5. Lấy sổ cập nhật ra, kiểm từng phần mềm trong sổ, ghi ngày và số phiên bản.
  6. Mở danh sách ứng dụng đã cài, gỡ những thứ không dùng nữa, vì phần mềm không dùng cũng là phần mềm không ai cập nhật.

Với máy của bố mẹ ở xa, có thể làm lịch này qua cuộc gọi video: nhờ bố mẹ quay màn hình, bạn đọc từng bước. Lần đầu mất nửa tiếng, những lần sau chỉ còn mười lăm phút vì phần lớn đã tự cập nhật.

Kiểm tra cập nhật đã chạy và lỗi hay gặp

Cách kiểm đơn giản nhất: mở mục Giới thiệu hoặc Trợ giúp trong từng phần mềm quan trọng, nó sẽ ghi phiên bản đang dùng và báo đã là bản mới nhất. Với kho ứng dụng, mở mục cập nhật xem còn gì đang chờ.

Cập nhật kẹt mãi không xong: đóng phần mềm, khởi động lại máy, chạy lại. Nếu kho ứng dụng kẹt, đăng xuất khỏi kho rồi đăng nhập lại, hoặc dùng mục sửa chữa ứng dụng trong Cài đặt.

Cập nhật xong phần mềm lỗi: xem trang hỗ trợ của nhà phát triển có thông báo lỗi đã biết không. Nhiều phần mềm cho cài lại bản trước từ trang chính thức. Với phần mềm công việc, liên hệ nơi cung cấp kèm số phiên bản trước và sau.

Lỡ cài một bản cập nhật giả: ngắt mạng, gỡ thứ vừa cài, chạy trình bảo vệ quét toàn bộ, đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ một thiết bị khác. Nếu nghi ngờ máy đã bị chiếm quyền, nhờ kỹ thuật viên kiểm trước khi dùng lại cho ngân hàng hay thư công việc.

Câu hỏi thường gặp

Có nên bật cập nhật tự động cho mọi phần mềm không?

Với máy gia đình, nên bật cho gần như mọi thứ, nhất là trình duyệt, bộ văn phòng và trình đọc tệp. Với máy công việc có phần mềm đặc thù như kế toán, kê khai, nên để những phần mềm đó cập nhật theo lịch có người kiểm, còn lại vẫn để tự động.

Cập nhật phần mềm có làm máy chậm đi không?

Lúc đang tải và cài, máy có thể chậm một chút. Sau đó bản mới thường không làm máy chậm hơn đáng kể, và hay sửa lỗi gây chậm. Máy quá cũ chạy bản mới nặng hơn thì nên cân nhắc nâng cấp hoặc dùng phần mềm nhẹ hơn.

Làm sao biết trình duyệt đang là bản mới nhất?

Mở phần cài đặt của trình duyệt, tìm mục Giới thiệu về trình duyệt. Trình duyệt sẽ tự kiểm, tải bản mới nếu có và báo cần khởi động lại. Khởi động lại xong, mở mục đó lần nữa phải thấy dòng báo đã là bản mới nhất.

Trang web báo cần cập nhật trình phát để xem video thì có làm theo không?

Không. Trình duyệt đời mới đã tự phát video, không cần cài trình phát riêng. Đây là chiêu dụ người dùng tải mã độc. Đóng trang đó, nếu thật sự không xem được video thì cập nhật chính trình duyệt qua phần cài đặt của nó.

Phần mềm cũ không còn cập nhật nữa thì có nên dùng tiếp không?

Phần mềm không còn được vá lỗi là lỗ hổng lâu dài, nhất là khi nó mở tệp từ bên ngoài hay kết nối mạng. Nên tìm phần mềm thay thế còn được hỗ trợ. Nếu bắt buộc dùng, giới hạn chỉ mở tệp tin cậy và không dùng nó trên máy có dữ liệu quan trọng.

Phần mềm báo có bản cập nhật nhưng đòi trả tiền thì sao?

Một số phần mềm bán theo phiên bản: bản vá lỗi miễn phí, bản lớn mới phải mua thêm. Đọc kỹ thông báo trong chính phần mềm. Nếu thông báo đòi trả tiền xuất hiện trong trang web lạ chứ không phải trong phần mềm, đó là lừa đảo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138