Máy tính Windows và macOS đời mới đều có sẵn bộ gõ tiếng Việt, bạn chỉ cần thêm ngôn ngữ tiếng Việt, chọn kiểu gõ Telex hoặc VNI là gõ được. Cài thêm bộ gõ riêng chỉ cần khi bạn muốn tính năng mà bộ có sẵn không có, như gõ tắt phong phú, chuyển mã văn bản cũ, hay kiểu gõ quen tay từ nhiều năm.
Rắc rối hay gặp nhất không phải thiếu bộ gõ mà là có hai bộ gõ chạy cùng lúc, gõ chữ "tiếng" ra "tieengs" hoặc "tiếngs". Phần dưới giúp bạn chọn đường, các bước cài, cho bộ gõ chạy cùng máy, chỉnh thiết lập, và gỡ tình trạng hai bộ gõ đánh nhau. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
Bộ gõ có sẵn hay bộ gõ cài thêm: chọn đường nào
Cả hai đều gõ được tiếng Việt chuẩn Unicode. Khác nhau ở tiện ích đi kèm và độ ổn định trong từng hoàn cảnh:
| Tiêu chí | Bộ gõ có sẵn của hệ điều hành | Bộ gõ tiếng Việt cài thêm |
|---|---|---|
| Cài đặt | Không cần tải, chỉ bật trong Cài đặt | Tải từ trang chính thức, cài như phần mềm |
| Cập nhật | Đi cùng cập nhật hệ điều hành | Tự kiểm hoặc tải bản mới định kỳ |
| Chuyển giữa tiếng Việt và tiếng Anh | Bằng phím chuyển ngôn ngữ của hệ điều hành | Bằng phím tắt riêng, thường nhanh hơn |
| Gõ tắt, chuyển mã văn bản cũ | Hạn chế hoặc không có | Thường có đầy đủ |
| Độ ổn định trong trình duyệt và ô tìm kiếm | Nhìn chung ổn định ở bản mới | Ổn định ở bản mới, đôi khi lỗi ở ô gợi ý |
| Phù hợp với ai | Người mới, người lớn tuổi, máy cho trẻ | Người gõ nhiều, văn phòng xử lý văn bản cũ |
Nguyên tắc cốt lõi: chọn một trong hai, không dùng cả hai cùng lúc. Nếu cài bộ gõ thêm, hãy gỡ bộ gõ tiếng Việt có sẵn khỏi danh sách ngôn ngữ, hoặc ít nhất không để nó bật cùng lúc.
Bật bộ gõ tiếng Việt có sẵn
Làm theo từng hệ điều hành. Nếu không thấy đúng tên mục, gõ chữ "ngôn ngữ" hoặc "bàn phím" vào ô tìm kiếm trong Cài đặt.
- Windows: mở Cài đặt, vào phần Thời gian và ngôn ngữ, chọn mục Ngôn ngữ và vùng.
- Bấm Thêm ngôn ngữ, tìm tiếng Việt, cài. Khi được hỏi, không cần đặt tiếng Việt làm ngôn ngữ hiển thị nếu bạn muốn giữ giao diện cũ.
- Bấm vào tiếng Việt vừa thêm, mở phần tuỳ chọn, thêm bàn phím: chọn kiểu Telex hoặc VNI tuỳ thói quen.
- Ở thanh tác vụ góc phải sẽ có chữ viết tắt ngôn ngữ, bấm vào để chuyển; hoặc dùng tổ hợp phím chuyển ngôn ngữ mà máy hướng dẫn.
- macOS: mở Cài đặt hệ thống, vào phần Bàn phím, tìm mục nguồn nhập.
- Bấm thêm, tìm tiếng Việt, chọn kiểu Telex hoặc VNI, xác nhận.
- Biểu tượng nguồn nhập hiện trên thanh trên cùng, bấm vào để chuyển, hoặc dùng phím chuyển nguồn nhập.
Gõ thử ngay câu "Nghiêng ngả, quyển vở, đường xưa" trong ô tìm kiếm và trong một tệp văn bản. Dấu đúng ở cả hai chỗ là xong.
Cài bộ gõ tiếng Việt thêm và cho chạy cùng máy
Nếu chọn cài thêm, làm theo thứ tự để tránh xung đột:
- Tải bộ gõ từ trang chính thức của nhà phát triển hoặc kho ứng dụng của hệ điều hành. Bộ gõ được quyền đọc mọi phím bạn bấm, kể cả mật khẩu, nên tuyệt đối không lấy từ trang lạ.
- Chọn đúng bản cho máy: Windows 64 bit hay 32 bit, macOS chip đời nào nếu trang tải chia bản.
- Trước khi cài, gỡ bộ gõ tiếng Việt có sẵn khỏi danh sách ngôn ngữ, chỉ giữ bàn phím tiếng Anh.
- Cài và mở bộ gõ. Trên macOS, máy sẽ xin quyền trợ năng hoặc quyền theo dõi bàn phím: cấp trong phần Quyền riêng tư và bảo mật, vì không có quyền này bộ gõ không gõ được.
- Trong bảng điều khiển của bộ gõ, bật tuỳ chọn khởi động cùng hệ điều hành.
- Khởi động lại máy, kiểm bộ gõ tự bật lên mà không cần mở tay.
Nếu bộ gõ không tự bật sau khi khởi động, mở phần quản lý ứng dụng khởi động cùng máy trong Cài đặt, xem bộ gõ có bị tắt ở đó không.
Hai bộ gõ chồng nhau: nhận ra và gỡ
Gõ "tieengs" mà ra "tiếngs" hoặc "tiêngs". Hai bộ gõ cùng xử lý một phím: bộ thứ nhất đã thêm dấu, bộ thứ hai lại thêm một ký tự. Đây là dấu hiệu rõ nhất.
Gõ "dd" ra "đd" hoặc "đđ", gõ dấu thì chữ nhảy lung tung. Cùng nguyên nhân, hoặc một bộ để Telex, bộ kia để VNI.
Cách gỡ trên Windows. Vào phần Ngôn ngữ và vùng, nếu đã cài bộ gõ thêm thì xoá bàn phím tiếng Việt có sẵn khỏi danh sách; hoặc ngược lại, thoát hẳn bộ gõ thêm và tắt nó khỏi danh sách khởi động.
Cách gỡ trên macOS. Vào phần Bàn phím, mục nguồn nhập, chỉ giữ một nguồn tiếng Việt. Nếu dùng bộ gõ thêm, xoá nguồn nhập tiếng Việt có sẵn và để nguồn tiếng Anh làm nền.
Có hai bộ gõ thêm khác nhau cùng cài. Người dùng lâu năm hay gặp: cài bộ này, vài năm sau cài bộ khác mà không gỡ bộ cũ. Gỡ hẳn một bộ trong danh sách ứng dụng, khởi động lại.
Gỡ xong vẫn lặp chữ ở một vài trang web. Một số ô nhập trên trang web có gợi ý tự động, va chạm với cách bộ gõ thay chữ. Thử tắt tuỳ chọn sửa lỗi trong ô gợi ý của bộ gõ, hoặc gõ ra chỗ khác rồi dán vào. Lỗi chỉ ở một trang thì thường là do trang đó, không phải máy.
Thiết lập nên chỉnh sau khi cài
Mở bảng điều khiển của bộ gõ (hoặc phần tuỳ chọn bàn phím tiếng Việt của hệ điều hành) và rà các mục sau:
- Kiểu gõ: Telex hay VNI theo thói quen. Không có kiểu nào đúng hơn, chỉ là quen tay.
- Bảng mã: luôn để Unicode. Các bảng mã cũ chỉ dùng khi phải sửa văn bản cũ, sửa xong đổi lại.
- Phím chuyển tiếng Việt và tiếng Anh: chọn tổ hợp dễ bấm, không trùng với phím tắt của phần mềm bạn hay dùng.
- Kiểm tra chính tả hoặc tự khôi phục phím với từ không phải tiếng Việt: bật để gõ "email", "file" không bị biến thành chữ có dấu.
- Đặt dấu kiểu mới hay kiểu cũ: ví dụ "hoà" hay "hòa". Văn phòng nên thống nhất một kiểu.
- Gõ tắt: thêm vài cụm hay gõ như tên công ty, địa chỉ, câu chào cuối thư.
- Biểu tượng bộ gõ: để hiện trên thanh tác vụ để biết đang ở chế độ nào.
Ở văn phòng sáu người của anh Tâm, cả văn phòng thống nhất một kiểu gõ, một kiểu đặt dấu và một phím chuyển. Ai ngồi máy ai cũng gõ được ngay, văn bản chung không lẫn hai kiểu "hoà" và "hòa".
Gõ được chỗ này mà không gõ được chỗ kia
Bộ gõ chạy tốt trong trình duyệt nhưng không gõ được trong một phần mềm cụ thể, thường là phần mềm kế toán cũ, phần mềm đồ hoạ hay trò chơi, là chuyện khá phổ biến. Có ba nguyên nhân hay gặp.
Phần mềm đó chạy với quyền quản trị, còn bộ gõ thì không. Bộ gõ thường không được gửi phím vào một cửa sổ có quyền cao hơn nó. Trong bảng điều khiển của nhiều bộ gõ thêm có tuỳ chọn chạy với quyền quản trị; bật lên chỉ khi bạn thật sự cần gõ vào phần mềm đó.
Phần mềm dùng phông chữ không có dấu tiếng Việt. Bạn gõ đúng nhưng chữ hiện thành ô vuông hoặc dấu hỏi. Đổi sang phông chữ hỗ trợ tiếng Việt trong phần mềm đó.
Phần mềm cũ cần bảng mã cũ. Một số phần mềm rất cũ chỉ hiểu bảng mã cũ. Khi gõ vào phần mềm đó, tạm đổi bảng mã trong bộ gõ, gõ xong đổi lại Unicode. Nếu phải làm thường xuyên, hỏi nơi cung cấp phần mềm xem có bản mới hỗ trợ Unicode chưa.
Áp vào trường hợp của bạn: máy của bố mẹ và máy dùng chung
Máy của bố mẹ. Người lớn tuổi hay bấm nhầm phím chuyển ngôn ngữ rồi không biết vì sao gõ không ra dấu. Với máy của bố mẹ, dùng bộ gõ có sẵn, chỉ giữ hai lựa chọn tiếng Việt và tiếng Anh, hoặc thậm chí chỉ tiếng Việt nếu bố mẹ không gõ tiếng Anh. Tắt các tổ hợp phím chuyển dễ bấm nhầm nếu hệ điều hành cho phép. Viết lên một mẩu giấy dán cạnh màn hình: "Chữ ở góc phải dưới màn hình phải là VI, nếu là EN thì bấm vào nó và chọn tiếng Việt."
Máy dùng chung ở nhà chị Lan. Anh nhà quen một bộ gõ cài thêm, chị và bé Bi quen bộ có sẵn. Không cài cả hai cho mọi tài khoản. Cài bộ gõ thêm, nhưng chỉ bật khởi động cùng máy trong tài khoản của anh; tài khoản của chị và con chỉ dùng bộ có sẵn. Mỗi người một tài khoản nên không ai gõ phải bộ của người kia.
Máy ở quầy thu ngân. Nhiều người thay ca cùng dùng một tài khoản. Chọn một bộ gõ, một kiểu gõ, tắt phím chuyển nhanh, chỉ để Unicode, và dán mẩu giấy ghi kiểu gõ đang dùng cạnh máy để người mới ca không phải đoán.
Kiểm tra đã xong và khi nào nên nhờ kỹ thuật
Gõ thử câu "Quý khách hãy nghiêng người, dặn dò: đừng để quyển vở ướt" ở năm chỗ:
- Ô tìm kiếm của trình duyệt và ô tìm kiếm trên thanh tác vụ hoặc thanh trên cùng.
- Một tệp văn bản trong bộ văn phòng.
- Ô soạn tin của ứng dụng nhắn tin bạn hay dùng.
- Phần mềm công việc riêng, nếu có.
- Sau khi khởi động lại máy, gõ lại ở một chỗ bất kỳ mà không mở bộ gõ bằng tay.
Đạt cả năm chỗ là hoàn tất. Ghi lại kiểu gõ, bảng mã và phím chuyển vào sổ thiết bị để lần sau cài lại máy chỉnh y hệt. Nếu đã gỡ hết bộ gõ trùng mà vẫn lỗi ở mọi nơi, hoặc bàn phím gõ ra ký tự sai cả khi tắt tiếng Việt, có thể do bàn phím hoặc trình điều khiển: thử bàn phím rời. Bàn phím laptop còn bảo hành mà liệt phím thì mang ra trung tâm bảo hành, không tự tháo.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn kiểu gõ Telex hay VNI?
Telex dùng chữ cái để thêm dấu nên tay không phải rời khỏi hàng phím chữ, đa số người mới học được dạy Telex. VNI dùng phím số, hợp với người đã quen từ trước. Cả hai cho ra chữ giống nhau, chọn cái nào bạn gõ nhanh và ít sai hơn.
Máy đã có bộ gõ tiếng Việt sẵn thì có cần cài thêm không?
Không bắt buộc. Bộ gõ có sẵn đủ cho soạn văn bản, nhắn tin, tìm kiếm. Chỉ cài thêm khi bạn cần gõ tắt nhiều, chuyển mã văn bản cũ, hay đã quen tay với một bộ gõ riêng. Nếu cài thêm thì tắt bộ có sẵn để tránh chồng nhau.
Tại sao gõ tiếng Việt bị ra chữ lặp như tiếngs?
Gần như chắc chắn có hai bộ gõ cùng chạy. Kiểm danh sách ngôn ngữ, nguồn nhập của hệ điều hành và biểu tượng các bộ gõ thêm ở góc màn hình. Giữ lại một bộ duy nhất, khởi động lại máy rồi gõ thử.
Có an toàn khi cài bộ gõ tải từ mạng không?
Bộ gõ đọc được mọi phím bạn bấm, kể cả mật khẩu ngân hàng. Vì vậy chỉ tải từ trang chính thức của nhà phát triển hoặc kho ứng dụng của hệ điều hành, không dùng bản sửa đổi hay bản đóng gói lại trên trang tổng hợp.
Bảng mã nên để Unicode hay bảng mã khác?
Luôn để Unicode cho mọi việc hằng ngày, vì đó là chuẩn chung để văn bản đọc được trên mọi máy và mọi điện thoại. Bảng mã cũ chỉ dùng tạm khi phải sửa văn bản soạn từ nhiều năm trước bằng phông chữ cũ.
Bộ gõ tự tắt sau mỗi lần khởi động thì sửa thế nào?
Mở bảng điều khiển của bộ gõ bật tuỳ chọn khởi động cùng hệ điều hành, rồi kiểm phần quản lý ứng dụng khởi động trong Cài đặt xem bộ gõ có bị tắt ở đó không. Trên macOS, kiểm thêm quyền trợ năng của bộ gõ trong phần Quyền riêng tư và bảo mật.