ThietLap.comThiết Lập
Cài lại và nâng cấp máy tính

Cách cài lại Win bằng USB: từng bước từ lúc bật máy đến màn hình chính

Các bước cài lại Windows từ USB cho người không rành máy: vào bảng chọn khởi động, chọn đúng ổ để xoá, thiết lập ban đầu, kiểm tra sau cài và cách gỡ khi kẹt.

An older Vietnamese man sits at a home office desk watching a laptop reinstall, his grandson pointing from behind, side angle, soft afternoon light, blank screen

Cài lại Win bằng USB gồm năm chặng: cắm USB và khởi động từ USB, chọn ngôn ngữ và phiên bản, xoá đúng phân vùng chứa hệ điều hành cũ rồi cho cài vào đó, chờ máy tự chép và khởi động lại vài lần, cuối cùng thiết lập tài khoản. Máy có ổ SSD thường xong phần cài trong khoảng hai mươi đến bốn mươi phút; ổ cứng quay đời cũ có thể mất hơn một tiếng.

Bài này giả định bạn đã sao lưu dữ liệu và đã có USB cài đặt tạo từ công cụ chính thức. Chỗ dễ sai nhất là màn hình chọn ổ, nên bài dành riêng một mục cho nó. Tên các nút trong trình cài có thể khác tuỳ phiên bản; bài tả theo ý nghĩa của từng màn hình để bạn nhận ra dù chữ có lệch đôi chút.

Chuẩn bị trước khi cắm USB

Dành mười phút kiểm danh sách này. Thiếu một dòng có thể khiến bạn phải dừng giữa chừng lúc máy đã bị xoá:

  • Bản sao lưu đã kiểm: mở thử được ảnh và tài liệu trên ổ rời. Sau đó rút ổ rời ra khỏi máy, để trình cài không hiện thêm ổ lạ gây nhầm.
  • USB cài đặt đã thử khởi động được ít nhất một lần.
  • Laptop cắm sạc, pin trên một nửa. Máy bàn nên cắm qua ổ có chống sét hoặc bộ lưu điện nếu nhà hay mất điện.
  • Tên và mật khẩu wifi, tài khoản trực tuyến muốn dùng để đăng nhập máy.
  • Biết máy có mấy ổ và dung lượng từng ổ, ví dụ "ổ C khoảng 240GB, ổ D khoảng 1TB". Con số này là thứ giúp bạn nhận ra ổ ở màn hình chọn phân vùng.
  • Rút bớt thiết bị ngoại vi: thẻ nhớ, ổ rời, máy in nối dây. Chỉ giữ chuột, bàn phím và USB cài đặt.
  • Một buổi rảnh khoảng hai tiếng, không chen giờ họp trực tuyến hay giờ con học.

Máy bàn có hai ổ cứng vật lý thì có thể tháo dây dữ liệu của ổ chứa dữ liệu ra trong lúc cài để tuyệt đối không xoá nhầm. Việc này chỉ nên làm nếu bạn đã quen mở vỏ máy và máy đã hết bảo hành; không thì bỏ qua, chỉ cần cẩn thận ở bước chọn ổ.

Các bước khởi động từ USB và cài đặt

Làm lần lượt. Ở mỗi bước, đọc kỹ màn hình trước khi bấm tiếp.

  1. Cắm USB vào cổng trên thân máy (máy bàn thì dùng cổng phía sau, gắn thẳng vào bo mạch). Tắt máy hẳn.
  2. Bật máy và gõ liên tục phím mở bảng chọn thiết bị khởi động. Mỗi hãng dùng một phím khác nhau trong nhóm phím F hoặc Esc; màn hình đầu tiên thường có một dòng gợi ý chớp nhanh. Không vào được thì tắt và thử phím khác.
  3. Chọn dòng mang tên USB. Nếu có hai dòng cho cùng một USB, chọn dòng có chữ UEFI.
  4. Chọn ngôn ngữ, định dạng giờ và bàn phím, rồi chọn cài đặt ngay.
  5. Đến màn hình nhập mã bản quyền: nếu máy đã từng có Windows kích hoạt, chọn dòng "không có mã sản phẩm". Máy sẽ tự kích hoạt lại khi nối mạng.
  6. Chọn đúng phiên bản trùng với phiên bản máy đang có trước đó.
  7. Chọn kiểu cài tuỳ chỉnh (cài mới hoàn toàn), không chọn nâng cấp giữ tệp.
  8. Ở màn hình chọn ổ, làm theo mục ngay bên dưới. Đây là bước quyết định.
  9. Chờ chép tệp. Máy tự khởi động lại vài lần. Khi máy tắt lần đầu, rút USB ra để máy không quay lại trình cài.
  10. Thiết lập ban đầu: vùng, bàn phím, kết nối wifi, tài khoản, các câu hỏi về quyền riêng tư. Đọc từng câu, tắt những gì bạn không cần.

Nếu sau bước 9 máy cứ quay lại màn hình chọn ngôn ngữ, gần như chắc bạn chưa rút USB. Tắt máy, rút USB, bật lại là máy đi tiếp vào phần cài đặt.

Màn hình chọn ổ: xoá cái nào, giữ cái nào

Màn hình này liệt kê các phân vùng trên mọi ổ trong máy, mỗi dòng có tên dạng "Ổ 0 Phân vùng 1", kèm loại và dung lượng. Trình cài không ghi chữ C hay D như bạn quen thấy, nên phải nhận ra bằng dung lượng.

Một máy dùng Windows lâu năm thường có trên ổ hệ thống: một phân vùng nhỏ vài trăm megabyte dành cho khởi động, một phân vùng rất nhỏ dành riêng, phân vùng chính lớn nhất là ổ C cũ, và có thể một phân vùng khôi phục cỡ vài trăm megabyte đến một gigabyte. Ổ D nếu nằm cùng ổ vật lý sẽ là một phân vùng lớn nữa; nếu là ổ vật lý khác thì mang tên "Ổ 1".

Cách an toàn cho người mới: chỉ xoá các phân vùng thuộc ổ chứa hệ điều hành cũ, tức các phân vùng nhỏ cộng với phân vùng có dung lượng khớp với ổ C bạn đã ghi. Tuyệt đối không đụng vào phân vùng có dung lượng khớp với ổ D. Sau khi xoá, sẽ hiện một dòng "dung lượng chưa phân bổ" có dung lượng bằng tổng các phân vùng vừa xoá. Chọn dòng đó rồi bấm tiếp; trình cài tự tạo lại các phân vùng phụ cần thiết.

Nếu bạn phân vân dù chỉ một chút, dừng lại. Giữ nút nguồn để tắt máy, lúc này chưa có gì bị xoá cho đến khi bạn bấm nút xoá và xác nhận. Mở lại tờ ghi chép dung lượng, hoặc nhờ người biết xem cùng. Một phút chần chừ ở đây rẻ hơn rất nhiều so với mất kho ảnh.

Thiết lập ban đầu: trả lời các câu hỏi cho gọn

Vùng và bàn phím. Chọn Việt Nam cho vùng để giờ, định dạng ngày và tiền tệ đúng. Bàn phím chọn kiểu quốc tế thông thường; bộ gõ tiếng Việt cài sau, đừng thêm bố cục bàn phím lạ ở bước này kẻo gõ ra ký tự sai.

Tài khoản đăng nhập. Dùng tài khoản trực tuyến thì máy đồng bộ được thiết lập, mật khẩu wifi và dễ tìm máy khi mất. Dùng tài khoản cục bộ thì đơn giản hơn cho máy dùng chung trong nhà. Dù chọn cách nào, ghi mật khẩu ra tờ ghi chép và cất kỹ.

Mã PIN. Máy sẽ đề nghị đặt mã PIN để mở máy nhanh. Chọn dãy số không phải ngày sinh, không phải dãy liên tiếp.

Các câu hỏi quyền riêng tư. Gồm vị trí, chẩn đoán, quảng cáo cá nhân hoá, nhận dạng giọng nói. Máy gia đình có thể tắt quảng cáo cá nhân hoá và gửi dữ liệu chẩn đoán tuỳ chọn; giữ vị trí nếu muốn tìm máy khi thất lạc.

Sao lưu tự động lên đám mây. Máy có thể đề nghị đồng bộ thư mục Tài liệu, Ảnh lên đám mây. Nếu dung lượng đám mây miễn phí nhỏ, nhận lời sẽ đầy rất nhanh; có thể bỏ qua và bật sau.

Các lời mời dùng thử dịch vụ. Bỏ qua được hết. Chúng không ảnh hưởng tới việc máy chạy.

Kiểm tra máy đã cài xong và chạy đúng

Khi đã vào được màn hình chính, kiểm từng dòng dưới đây trước khi chép dữ liệu về:

  • Mở trình quản lý tệp, nhìn danh sách ổ. Ổ C có dung lượng mới, ổ D còn nguyên dữ liệu (nếu bạn giữ lại).
  • Mạng hoạt động: mở trình duyệt vào được một trang bất kỳ. Không có wifi thì xem bài cài driver.
  • Trạng thái kích hoạt: vào phần thông tin hệ thống, xem dòng kích hoạt. Máy có bản quyền số thường báo đã kích hoạt sau vài phút nối mạng.
  • Âm thanh: mở một đoạn video, nghe được tiếng ở loa và tai nghe.
  • Màn hình: độ phân giải đúng, chữ không mờ, chỉnh được độ sáng (với laptop).
  • Bàn phím và bàn di chuột: các phím chức năng tăng giảm âm lượng, độ sáng hoạt động.
  • Cập nhật: mở phần cập nhật, cho máy tải và cài hết các bản cập nhật, khởi động lại cho đến khi báo không còn gì.

Chỉ khi các dòng trên đều ổn mới chép dữ liệu từ ổ rời về. Chép về khi máy còn lỗi driver thì lúc phải cài lại lần nữa, bạn lại mất công sao lưu thêm một lượt.

Lỗi hay gặp khi cài và cách gỡ

Bảng dưới gom các tình huống người dùng hay kẹt lại, xếp theo thứ tự xuất hiện trong quá trình cài:

Lúc gặpBiểu hiệnCách gỡ
Khởi độngKhông thấy USB trong bảng chọnThử cổng khác, vào bảng thiết lập máy bật khởi động từ USB, tạm tắt khởi động nhanh của bảng thiết lập
Chọn ổDanh sách ổ trống, không thấy ổ cứngMáy cần driver lưu trữ riêng; tải từ trang hỗ trợ của hãng máy chép vào USB, bấm nạp driver
Chọn ổBáo không cài được lên phân vùng này do kiểu phân vùngỔ đang ở kiểu phân vùng cũ; xoá hết phân vùng trên ổ hệ thống để trình cài tạo lại
Chép tệpDừng ở một phần trăm rất lâuChờ thêm hai mươi phút; nếu vẫn đứng, USB hoặc ổ có vấn đề, tạo lại USB
Thiết lậpBắt buộc kết nối mạng mới cho đi tiếpKết nối wifi; nếu máy chưa có driver wifi, cắm dây mạng hoặc chia sẻ mạng qua cáp từ điện thoại
Sau càiBáo chưa kích hoạtKiểm phiên bản đã cài có khớp phiên bản cũ không; chạy trình khắc phục sự cố kích hoạt trong phần cài đặt

Phần lớn lỗi ở bảng trên không làm mất dữ liệu nếu bạn chưa xoá nhầm phân vùng. Đừng hoảng mà bấm loạn; ghi lại thông báo lỗi bằng cách chụp màn hình bằng điện thoại, như vậy người hỗ trợ sẽ biết ngay chuyện gì đang xảy ra.

Áp vào máy nhà bạn và khi nào nên gọi kỹ thuật

Laptop của ông Bình, bảy năm tuổi, ổ cứng quay 500GB chia hai ổ C và D: phần cài mất gần một tiếng rưỡi, cập nhật sau cài thêm một tiếng nữa. Với máy kiểu này, nếu cài xong vẫn chậm, nguyên nhân thường là ổ cứng quay chứ không phải hệ điều hành; lúc đó lắp SSD sẽ hiệu quả hơn cài lại lần nữa.

Máy bàn của văn phòng nhỏ, cài cho nhân viên: nên đặt tên máy theo vị trí bàn ngay ở bước thiết lập, ví dụ "Ke-toan-1", để sau này dễ nhận ra trong mạng nội bộ và khi chia sẻ máy in.

Nên gọi kỹ thuật hoặc nơi bảo hành khi: máy còn bảo hành và gặp lỗi phần cứng trong lúc cài; trình cài báo lỗi ổ cứng; máy có ổ được mã hoá mà bạn không biết khoá khôi phục; hoặc máy văn phòng gắn với hệ thống quản lý của công ty. Với ổ mã hoá, cài lại mà không có khoá là mất trắng dữ liệu trên đó, nên hỏi người quản lý máy trước.

Câu hỏi thường gặp

Cài lại Win bằng USB có mất dữ liệu ổ D không?

Không mất nếu bạn chỉ xoá các phân vùng thuộc ổ C cũ và để nguyên phân vùng ổ D. Hãy nhận ra ổ D bằng dung lượng đã ghi trước, vì trình cài không hiện chữ D.

Không có mã bản quyền thì cài có được không?

Được, chọn dòng không có mã sản phẩm. Máy đã từng kích hoạt bản quyền số sẽ tự kích hoạt lại khi nối mạng. Máy chưa từng có bản quyền thì cần mua bản quyền hợp lệ sau khi cài.

Cài xong không có wifi phải làm sao?

Máy thiếu driver mạng không dây. Cắm dây mạng từ router, hoặc dùng cáp nối điện thoại và bật chia sẻ mạng qua cáp, rồi cho máy chạy cập nhật để tự tìm driver.

Có nên chọn nâng cấp giữ tệp thay vì cài mới hoàn toàn không?

Nâng cấp giữ tệp tiện hơn nhưng mang theo cả lỗi cũ. Nếu máy đang chậm, hay treo hoặc nhiễm mã độc, cài mới hoàn toàn mới giải quyết được gốc vấn đề.

Cài lại Win bao lâu thì nên làm một lần?

Không có lịch cố định. Chỉ nên cài lại khi máy lỗi nặng mà sửa không được, nhiễm mã độc, hoặc khi đổi ổ cứng. Máy chạy ổn thì cứ cập nhật đều và dọn dẹp định kỳ là đủ.

Giữa chừng mất điện thì sao?

Máy có thể không khởi động được vào hệ điều hành nữa, nhưng dữ liệu ổ D thường vẫn còn. Cắm điện lại, khởi động từ USB và làm lại từ đầu, chọn lại đúng phân vùng ổ C để xoá và cài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138