ThietLap.comThiết Lập
Phần mềm cơ bản trên máy tính

Cách cài phần mềm trên máy tính an toàn: tải đúng nguồn, đọc từng màn hình cài

Tải phần mềm từ nguồn nào là an toàn, nhận ra trang chính thức, các bước cài trên Windows và macOS, và những ô cài kèm cần bỏ chọn trước khi bấm Tiếp.

Close-up over the shoulder of a young Vietnamese woman at a home office desk, hand on a mouse beside a laptop with a blank screen, cool morning window light

Cài phần mềm an toàn gói gọn trong ba việc: lấy tệp cài từ kho ứng dụng của hệ điều hành hoặc trang chính thức của nhà phát triển, đọc từng màn hình trong lúc cài để bỏ các ô mời cài thêm, và kiểm tra máy sau khi cài. Phần lớn sự cố máy bị chèn quảng cáo, đổi trang chủ hay chậm bất thường đều bắt đầu từ một lần bấm Tiếp liên tục mà không đọc.

Hướng dẫn dưới đây đi từ chỗ tìm tệp cài, qua từng bước trên Windows và macOS, tới những bẫy hay gặp trên màn hình cài và cách xử lý nếu lỡ cài nhầm. Tên nút, tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản, bạn tìm theo ý nghĩa của nút là được.

Nguồn tải phần mềm xếp theo độ an toàn

Cùng một phần mềm có thể tải ở nhiều nơi. Nơi tải quyết định phần lớn độ an toàn, nên chọn nguồn trước khi nghĩ đến chuyện cài.

Nguồn tảiĐộ an toànƯu điểmĐiều cần để ý
Kho ứng dụng có sẵn của Windows hoặc macOSCao nhấtĐã qua kiểm duyệt, tự cập nhật, gỡ sạchVẫn có ứng dụng nhái tên, xem tên nhà phát triển và số lượt đánh giá
Trang chính thức của nhà phát triểnCaoBản mới nhất, đủ phiên bảnPhải chắc đó đúng là trang chính thức, không phải trang giả mạo
Trang được cơ quan, trường học chỉ địnhCao nếu nhận từ người phụ tráchĐúng phiên bản nơi đó yêu cầuHỏi lại người phụ trách nếu nhận qua tin nhắn
Trang tổng hợp tải phần mềmTrung bình đến thấpTìm nhanhHay gắn bộ cài riêng có kèm quảng cáo, nút tải giả
Tệp gửi qua tin nhắn, nhóm chat, ổ chia sẻ lạThấpTiệnKhông biết ai đã sửa tệp, rất dễ chứa mã độc
Bản bẻ khoá, bản kích hoạt sẵnRất thấpKhông cóVi phạm bản quyền và là nguồn mã độc phổ biến nhất

Quy tắc đơn giản: thứ gì có trong kho ứng dụng của hệ điều hành thì lấy ở đó trước. Không có mới tìm trang chính thức, và gần như không bao giờ cần đến hai dòng cuối của bảng.

Nhận ra trang chính thức trước khi bấm tải

Trang giả mạo thường được đẩy lên đầu kết quả tìm kiếm bằng quảng cáo trả tiền, giao diện giống hệt trang thật. Kiểm nhanh mấy điểm sau trước khi bấm nút tải:

  • Bỏ qua các kết quả có chữ "được tài trợ" hoặc "quảng cáo" ở đầu trang tìm kiếm, kéo xuống kết quả thường.
  • Đọc kỹ tên miền trên thanh địa chỉ: tên phần mềm bị thêm chữ, thêm gạch nối, đổi một ký tự hoặc đuôi tên miền lạ là dấu hiệu đáng ngờ.
  • Trang chính thức thường có mục giới thiệu nhà phát triển, ghi chú phiên bản, trang hỗ trợ; trang giả chỉ có một nút tải to.
  • Nếu trang có nhiều nút tải màu sắc khác nhau, nút thật thường nằm cạnh tên phiên bản và dung lượng tệp; nút to nhấp nháy thường là quảng cáo.
  • Tên tệp tải về phải khớp với tên phần mềm. Tải phần mềm đọc PDF mà tệp lại tên là "trình tăng tốc" thì xoá ngay.
  • Dung lượng tệp phải hợp lý: bộ văn phòng mà tệp chỉ vài trăm kilobyte thì đó là trình tải phụ, cần cảnh giác.

Khi không chắc, hỏi người phụ trách công nghệ hoặc người đã giới thiệu phần mềm cho bạn đường vào trang chính thức. Mất năm phút hỏi rẻ hơn nhiều so với một buổi gỡ phần mềm độc hại.

Các bước cài phần mềm trên Windows

Tệp cài trên Windows thường có đuôi exe hoặc msi. Nếu máy đang ẩn đuôi tệp, bạn vẫn nhận ra qua biểu tượng và phần mô tả loại tệp khi bấm chuột phải vào tệp.

  1. Mở thư mục Tải về, bấm chuột phải vào tệp cài, xem phần thuộc tính: mục chữ ký số nên có tên nhà phát triển. Không có chữ ký không chắc là xấu, nhưng nên cẩn thận hơn.
  2. Bấm đúp vào tệp. Hộp thoại hỏi quyền hiện lên, đọc tên nhà phát triển trong hộp thoại trước khi bấm Có.
  3. Ở màn hình đầu, chọn ngôn ngữ, đọc điều khoản. Không cần đọc từng chữ, nhưng hãy lướt tìm câu nói về việc cài thêm phần mềm khác hoặc thu thập dữ liệu.
  4. Khi bộ cài hỏi chọn kiểu cài, chọn kiểu tuỳ chỉnh hoặc nâng cao, kể cả khi bạn không định đổi gì. Kiểu này hiện ra những ô mời cài thêm mà kiểu nhanh giấu đi.
  5. Bỏ chọn mọi ô không liên quan đến phần mềm bạn cần: thanh công cụ, đổi trang chủ, phần mềm dọn máy, trình duyệt khác.
  6. Để thư mục cài mặc định trừ khi bạn có lý do đổi. Bấm Cài đặt và chờ đến khi có nút Hoàn tất.
  7. Nếu bộ cài hỏi khởi động lại, lưu các tệp đang mở rồi khởi động lại ngay, đừng để dồn nhiều phần mềm cùng chờ khởi động lại.

Cài từ kho ứng dụng có sẵn thì đơn giản hơn: mở kho, tìm tên, xem tên nhà phát triển, bấm Tải hoặc Cài. Kho tự xử lý quyền và không có ô cài kèm.

Các bước cài phần mềm trên macOS

Trên macOS, tệp tải về thường có đuôi dmg (một ổ đĩa ảo) hoặc pkg (bộ cài từng bước). Mỗi loại có cách làm hơi khác.

  1. Với tệp dmg: bấm đúp để mở, một cửa sổ hiện biểu tượng ứng dụng và thư mục Ứng dụng. Kéo biểu tượng ứng dụng thả vào thư mục Ứng dụng.
  2. Chờ chép xong, đóng cửa sổ, rồi bấm nút đẩy ổ đĩa ảo ra ở thanh bên của trình quản lý tệp. Sau đó có thể xoá tệp dmg trong thư mục Tải về.
  3. Với tệp pkg: bấm đúp, đi qua từng màn hình, đọc kỹ màn hình tuỳ chỉnh nếu có, nhập mật khẩu máy khi được hỏi.
  4. Mở ứng dụng lần đầu từ thư mục Ứng dụng. Nếu máy báo ứng dụng tải từ mạng, hỏi có muốn mở không, kiểm tên nhà phát triển rồi mới đồng ý.
  5. Nếu máy báo không mở được vì nhà phát triển chưa xác định, dừng lại và tự hỏi bạn có chắc nguồn tải không. Chỉ khi chắc chắn, vào phần Quyền riêng tư và bảo mật trong Cài đặt hệ thống để cho phép mở riêng ứng dụng đó.
  6. Khi ứng dụng xin quyền truy cập thư mục, máy ảnh, micro, chỉ cho phép những quyền đúng với chức năng của nó.

Lỗi hay gặp nhất trên macOS là mở ứng dụng thẳng từ cửa sổ dmg mà không kéo vào thư mục Ứng dụng. Lần sau khởi động, ứng dụng biến mất vì ổ đĩa ảo đã đóng.

Những bẫy hay gặp trên màn hình cài đặt

Ô đánh dấu sẵn mời cài thêm. Ví dụ dòng "cài thêm tiện ích tìm kiếm nhanh" đã được chọn sẵn. Bỏ chọn. Nếu không có cách bỏ chọn mà chỉ có nút Từ chối và Đồng ý, đọc kỹ: nút Từ chối nhiều khi chỉ từ chối phần cài kèm chứ không huỷ cả bộ cài.

Đổi trang chủ và công cụ tìm kiếm. Một ô nhỏ cuối màn hình đề nghị đặt trang của nhà phát triển làm trang chủ. Bỏ chọn, nếu không lần sau mở trình duyệt bạn sẽ thấy trang lạ.

Nút Tiếp màu nổi, nút Bỏ qua màu nhạt. Bộ cài cố tình làm nút đồng ý nổi bật. Đọc chữ trên nút trước khi bấm, đừng bấm theo màu.

Bộ cài đòi tắt trình bảo vệ. Phần mềm hợp lệ gần như không bao giờ yêu cầu tắt trình bảo vệ. Gặp yêu cầu này, dừng cài và xoá tệp.

Bộ cài đòi số điện thoại, mật khẩu email. Phần mềm có tài khoản sẽ cho đăng nhập trong ứng dụng sau khi cài, không hỏi mật khẩu email ngay trong bộ cài.

Áp vào trường hợp của bạn: tệp cài được gửi qua nhóm chat

Tình huống rất hay gặp ở văn phòng nhỏ: văn phòng sáu người của anh Tâm nhận trong nhóm chat công ty một tệp tên "phan-mem-ke-khai-moi" kèm lời nhắn "mọi người cài gấp trước thứ sáu". Tệp có thể đúng là do kế toán gửi, cũng có thể do tài khoản của ai đó bị chiếm và đang phát tán mã độc cho cả nhóm.

Cách xử lý an toàn gồm bốn việc. Thứ nhất, gọi hoặc hỏi trực tiếp người gửi xem có đúng họ gửi không, hỏi qua kênh khác chứ không trả lời ngay trong nhóm chat đó. Thứ hai, hỏi họ lấy tệp từ đâu, rồi tự vào đúng trang chính thức đó tải lại thay vì dùng tệp trong tin nhắn. Thứ ba, nếu bắt buộc dùng tệp được gửi, chuột phải xem chữ ký số và tên nhà phát triển trước khi chạy. Thứ tư, cài trên một máy trước, dùng thử một ngày rồi mới cài cho cả văn phòng.

Câu nên nói với cả nhóm: "Phần mềm công việc lấy từ trang chính thức, không chạy tệp gửi qua chat." Câu không nên nói: "Ai bị máy báo nguy hiểm thì cứ bấm bỏ qua." Một người bấm bỏ qua là đủ để cả mạng văn phòng gặp rắc rối.

Kiểm tra sau khi cài và gỡ nếu lỡ cài nhầm

Sau mỗi lần cài, dành hai phút đi một vòng. Thói quen này giúp bạn phát hiện sớm khi có thứ lạ đi kèm:

  • Mở danh sách ứng dụng đã cài, sắp theo ngày cài: chỉ có phần mềm bạn vừa cài, không có tên lạ cùng giờ.
  • Mở trình duyệt: trang chủ, công cụ tìm kiếm và thanh tiện ích không đổi.
  • Xem danh sách ứng dụng khởi động cùng máy: phần mềm vừa cài có tự thêm mình vào không, nếu không cần thì tắt.
  • Mở phần mềm, dùng thử chức năng chính một lần để chắc đã cài đúng.
  • Nếu thấy tên lạ: gỡ tên lạ đó trong danh sách ứng dụng, rồi mở trình bảo vệ có sẵn chạy một lượt quét toàn bộ.

Trường hợp đã gỡ mà quảng cáo vẫn bật lên, trình duyệt vẫn bị đổi trang chủ, hoặc trình bảo vệ báo mối đe doạ không xoá được, hãy ngừng đăng nhập ngân hàng, email trên máy đó và nhờ kỹ thuật viên hoặc người phụ trách công nghệ xử lý. Nếu máy còn bảo hành mà có dấu hiệu lỗi phần cứng đi kèm, mang đến trung tâm bảo hành thay vì tự mở máy.

Câu hỏi thường gặp

Tải phần mềm từ trang tổng hợp có an toàn không?

Không hẳn không an toàn, nhưng rủi ro cao hơn rõ rệt so với kho ứng dụng hay trang chính thức. Nhiều trang tổng hợp bọc phần mềm gốc vào bộ cài riêng có kèm quảng cáo, và trang có nhiều nút tải giả. Chỉ dùng khi phần mềm thật sự không có ở nguồn chính thức.

Làm sao biết tệp cài có chữ ký số của nhà phát triển?

Trên Windows, bấm chuột phải vào tệp, mở phần thuộc tính và tìm thẻ chữ ký số, ở đó ghi tên đơn vị đã ký. Khi chạy tệp, hộp thoại hỏi quyền cũng hiện tên nhà phát triển. Trên macOS, máy tự kiểm và cảnh báo khi ứng dụng không có chữ ký hợp lệ.

Lỡ bấm Tiếp liên tục và cài kèm vài phần mềm lạ thì làm gì?

Mở danh sách ứng dụng đã cài, sắp theo ngày, gỡ những tên lạ cài cùng thời điểm. Vào trình duyệt đặt lại trang chủ và công cụ tìm kiếm, xoá tiện ích lạ. Sau cùng chạy trình bảo vệ quét toàn bộ máy một lượt.

Máy báo ứng dụng từ nhà phát triển chưa xác định thì có nên mở không?

Chỉ mở khi bạn chắc chắn nguồn tải, ví dụ phần mềm do cơ quan cung cấp trực tiếp. Cảnh báo này nghĩa là máy không xác minh được ai làm ra ứng dụng. Nếu tệp đến từ tin nhắn lạ hay trang không rõ, xoá đi thay vì tìm cách vượt cảnh báo.

Có nên cài phần mềm vào ổ khác thay vì ổ hệ thống không?

Với máy có ổ thể rắn đời mới, cứ để phần mềm cài vào thư mục mặc định trên ổ hệ thống. Đổi sang ổ khác dễ gây lỗi khi cập nhật và khi cài lại máy. Chỉ đổi khi ổ hệ thống quá nhỏ và phần mềm cho phép đổi thư mục rõ ràng.

Tệp cài xong có cần giữ lại không?

Phần lớn không cần, có thể xoá để đỡ chật thư mục Tải về. Riêng phần mềm công việc khó tải lại, như phần mềm do cơ quan gửi, nên chép tệp cài vào một thư mục lưu riêng và ghi rõ phiên bản, để khi cài lại máy không phải đi xin lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138