Đổi điện thoại mới cho bố mẹ lớn tuổi, phần khó không nằm ở chuyển dữ liệu mà ở chỗ giữ cho máy mới trông và chạy giống máy cũ nhất có thể. Cách làm chắc nhất là: ghi lại bố cục và thói quen trên máy cũ, sao lưu, chuyển dữ liệu bằng công cụ có sẵn của hệ điều hành, dựng lại màn hình chính y như cũ, rồi giữ máy cũ thêm một tuần làm dự phòng.
Bạn nên dành trọn một buổi, làm ở nhà bố mẹ với wifi ổn định, và đừng trao máy mới khi chưa tự thử gọi, nghe, nhắn từ máy đó. Bài đi theo thứ tự trước, trong và sau ngày đổi máy, có bảng các trường hợp chuyển giữa Android và máy iOS, danh sách kiểm và các lỗi hay gặp. Tên mục trong Cài đặt có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
Trước ngày đổi máy: ghi lại những gì bố mẹ đang quen
Người lớn tuổi nhớ máy theo vị trí, không theo tên. Biểu tượng gọi điện nằm góc dưới bên trái thì cả năm bố mẹ chạm đúng chỗ đó. Vì vậy trước khi đụng vào gì, bạn ghi lại:
- Chụp ảnh màn hình chính của máy cũ, từng trang, kể cả thanh biểu tượng ở đáy màn hình.
- Cỡ chữ và độ phóng đang đặt, chụp màn hình phần Hiển thị trong Cài đặt.
- Nhạc chuông, âm báo tin nhắn: bố mẹ nhận ra điện thoại mình đổ chuông nhờ đúng âm đó. Nếu là âm tải riêng, chép tệp ra.
- Danh sách ứng dụng bố mẹ thật sự dùng: hỏi trực tiếp, đừng đoán. Thường chỉ năm bảy cái.
- Mật khẩu và mã: mã mở màn hình, mã PIN SIM nếu có, mật khẩu tài khoản của hệ điều hành, tài khoản ứng dụng nhắn tin, ngân hàng. Bố mẹ không nhớ thì tìm trong sổ tay của bố mẹ hoặc chuẩn bị đặt lại.
- Loại SIM: SIM vật lý cỡ nào, máy mới có nhận cỡ đó không, hay máy mới cần chuyển sang eSIM.
- Những thói quen đặc biệt: bố có hay ghi âm bài hát không, mẹ có nhắn tin bằng giọng nói không, có báo thức uống thuốc không.
Mười lăm phút ghi chép này giúp bạn tránh câu bố mẹ hay nói nhất sau khi đổi máy: "Máy mới khó quá, cho bố dùng lại máy cũ."
Sao lưu máy cũ cho chắc
Dù công cụ chuyển dữ liệu chép thẳng từ máy sang máy, bạn vẫn sao lưu một bản để có đường lui. Tên mục có thể khác tuỳ máy:
- Cắm sạc máy cũ, kết nối wifi.
- Vào Cài đặt, tìm phần Sao lưu hoặc phần tài khoản ở đầu Cài đặt, bật sao lưu danh bạ, ảnh, tin nhắn lên tài khoản đám mây của hệ điều hành. Chờ đến khi máy báo đã sao lưu xong, không chỉ là đang sao lưu.
- Mở ứng dụng nhắn tin bố mẹ hay dùng, vào cài đặt trò chuyện, tìm phần sao lưu tin nhắn, sao lưu thủ công một lần. Mỗi ứng dụng nhắn tin có cách sao lưu riêng và không đi theo bản sao lưu của hệ điều hành.
- Kiểm tra danh bạ đang nằm ở đâu: trong tài khoản, trong máy hay trong SIM. Danh bạ chỉ lưu trong SIM hoặc chỉ trong máy sẽ không theo tài khoản sang máy mới; xuất danh bạ ra tài khoản trước.
- Nếu dung lượng đám mây không đủ cho ảnh, cắm máy vào máy tính và chép thư mục ảnh ra một thư mục riêng ghi tên và ngày.
Bước 4 là chỗ hay mất nhất. Máy của người lớn tuổi thường mua từ lâu, danh bạ lưu vào SIM từ đời máy bàn phím, rồi được chép qua chép lại. Mở danh bạ, xem nguồn của từng số trước khi tin rằng mọi số đều đã nằm trong tài khoản.
Chuyển dữ liệu theo từng trường hợp
Hệ điều hành nào cũng có công cụ chuyển dữ liệu khi khởi động máy mới lần đầu. Cách dùng khác nhau tuỳ hai máy cùng hay khác hệ:
| Trường hợp | Cách chuyển | Thứ hay không theo sang |
|---|---|---|
| Android sang Android | Khi khởi động máy mới, chọn sao chép dữ liệu từ máy cũ, nối hai máy bằng cáp hoặc wifi, đăng nhập cùng tài khoản | Tin nhắn của một số ứng dụng nhắn tin, cài đặt riêng của hãng, bố cục màn hình chính nếu khác hãng |
| máy iOS sang máy iOS | Đặt hai máy cạnh nhau khi khởi động máy mới, dùng tính năng bắt đầu nhanh hoặc khôi phục từ bản sao lưu | Ít khi thiếu; cần đăng nhập lại ứng dụng ngân hàng và một số ứng dụng nhắn tin |
| Android sang máy iOS | Cài ứng dụng chuyển dữ liệu chính thức của hệ iOS lên máy Android, nhập mã hiện trên máy iOS mới | Nhạc chuông, tin nhắn của nhiều ứng dụng nhắn tin, ứng dụng trả phí |
| máy iOS sang Android | Dùng công cụ sao chép dữ liệu của máy Android mới, nối cáp hoặc đăng nhập tài khoản để chuyển | Tin nhắn của nhiều ứng dụng, ghi chú, lời nhắc của hệ iOS |
Nếu bố mẹ đã quen Android cả chục năm, nên chọn máy mới cũng chạy Android. Đổi hệ điều hành với người lớn tuổi là học lại từ đầu, không đáng chỉ vì một tính năng mới.
Dựng lại cho máy mới giống máy cũ
Sau khi chuyển dữ liệu xong, máy mới chạy được nhưng chưa phải máy của bố mẹ. Làm tiếp theo thứ tự này, mở ảnh chụp màn hình máy cũ bên cạnh:
- Lắp SIM hoặc cài eSIM vào máy mới, gọi thử một cuộc để chắc SIM chạy.
- Đặt cỡ chữ và độ phóng bằng hoặc lớn hơn máy cũ một nấc. Màn hình máy mới thường sắc hơn nên chữ nhìn nhỏ hơn dù cùng mức.
- Xếp lại màn hình chính theo ảnh chụp: ứng dụng nào ở đâu, xếp đúng vị trí. Xoá các biểu tượng và tiện ích mà máy mới tự thêm.
- Đặt lại nhạc chuông, âm báo, âm lượng chuông ở mức tối đa nếu bố mẹ nghe kém.
- Đăng nhập ứng dụng nhắn tin, khôi phục tin nhắn từ bản sao lưu. Ứng dụng sẽ gửi mã xác minh về số điện thoại, nên SIM phải nằm trong máy mới trước bước này.
- Đăng nhập lại ứng dụng ngân hàng cùng bố mẹ, để bố mẹ tự nhập mật khẩu. Một số ngân hàng yêu cầu xác thực lại khuôn mặt hoặc giấy tờ khi đổi máy.
- Đặt lại báo thức, lời nhắc uống thuốc.
- Đặt mã mở màn hình giống máy cũ để bố mẹ không phải nhớ mã mới.
Nếu máy cũ và máy mới khác hãng, bố cục không giống hệt được. Ưu tiên giữ đúng vị trí của bốn thứ: gọi điện, tin nhắn, ứng dụng nhắn tin quen, máy ảnh.
Buổi trao máy: dạy ít, cho bố mẹ tự bấm
Đừng trao máy rồi giảng cả tiếng về tính năng mới. Người lớn tuổi nhớ được ba việc trong một buổi. Chọn ba việc bố mẹ dùng nhiều nhất, thường là nghe máy, gọi cho con, và mở ứng dụng nhắn tin xem ảnh cháu. Cho bố mẹ tự làm mỗi việc ba lần, bạn chỉ ngồi cạnh.
Chỉ ra những chỗ khác máy cũ ngay từ đầu: nút nguồn nằm bên nào, cách tắt chuông khi đang họp, cách vuốt nghe máy nếu máy mới đổi kiểu. Một bác ở nhà chị Mai từ chối máy mới cả tuần chỉ vì máy cũ nghe máy bằng nút bấm, máy mới phải vuốt, và không ai nói trước.
Giữ máy cũ ở nhà bố mẹ thêm một tuần, đã tháo SIM nhưng còn wifi, để bố mẹ tra lại ảnh hoặc số điện thoại nếu thấy thiếu. Sau một tuần, khi bố mẹ không còn hỏi gì, mới khôi phục cài đặt gốc máy cũ.
Cuối buổi, viết lên một mảnh giấy nhỏ: mã mở máy, cách sạc, số của bạn. Mảnh giấy để ở chỗ bố mẹ hay để kính, không dán lên lưng máy.
Kiểm tra đã xong và lỗi hay gặp
Trước khi ra về, bạn tự đi một vòng:
- Gọi đến máy mới từ máy bạn: chuông kêu đủ to, hiện tên bạn chứ không phải số trơn.
- Gửi một tin nhắn và một ảnh qua ứng dụng nhắn tin: máy mới nhận, xem được, tin cũ vẫn còn.
- Mở thư viện ảnh: số ảnh xấp xỉ máy cũ. Ảnh đang tải từ đám mây có thể cần vài giờ để hiện đủ.
- Tìm ba số quen trong danh bạ, ví dụ số của con, của hàng xóm, của phòng khám.
- Mất danh bạ: thường do số nằm trong SIM. Nhập danh bạ từ SIM vào tài khoản trong phần Danh bạ.
- Không nhận mã xác minh: SIM chưa kích hoạt hoặc đang chặn tin nhắn dịch vụ. Gọi tổng đài nhà mạng.
- Mất tin nhắn ứng dụng chat: sao lưu chưa xong khi chuyển. Đăng nhập lại máy cũ, sao lưu, rồi khôi phục.
Nếu máy mới lỗi phần cứng như loa rè, sạc không vào, màn hình có điểm chết, mang ra nơi mua để đổi trong thời gian đổi trả, đừng cố dùng tạm. Nếu cần chuyển SIM sang eSIM hoặc làm lại SIM, bố mẹ phải mang giấy tờ tuỳ thân ra cửa hàng của nhà mạng.
Khi nào nên nhờ cửa hàng, nhà mạng hoặc ngân hàng
Máy mới không nhận SIM. Nếu SIM cũ là loại cắt từ SIM to, mép có thể kẹt hoặc tiếp xúc kém trong khay máy mới. Đừng cắt gọt thêm; mang bố mẹ cùng giấy tờ tuỳ thân ra cửa hàng nhà mạng đổi SIM mới cùng số, thường làm trong một buổi.
Muốn chuyển sang eSIM. Chuyển SIM vật lý sang eSIM cần xác minh chủ thuê bao. Với người lớn tuổi, ra cửa hàng làm trực tiếp an toàn hơn tự làm qua ứng dụng, vì lỡ tay xoá eSIM là mất sóng đến khi làm lại.
Ứng dụng ngân hàng đòi xác thực lại. Nhiều ngân hàng khoá đăng nhập trên máy mới cho đến khi xác thực khuôn mặt hoặc giấy tờ. Nếu ứng dụng báo lỗi xác thực nhiều lần, đưa bố mẹ ra quầy giao dịch, không nhờ người lạ làm hộ và không gửi ảnh giấy tờ qua tin nhắn cho ai tự xưng là nhân viên.
Dữ liệu kẹt giữa chừng. Chuyển dữ liệu đứng ở một phần trăm suốt hơn một giờ thì huỷ, khởi động lại cả hai máy, chuyển lại bằng cáp. Lặp lại vẫn lỗi thì nơi bán máy thường có hỗ trợ chuyển dữ liệu cho khách mua máy.
Máy mới có lỗi phần cứng. Còn trong thời gian đổi trả thì mang máy về nơi mua ngay, kèm hoá đơn. Không tự mở máy hay mang đến chỗ sửa ngoài, vì có thể mất quyền bảo hành.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua cho bố mẹ máy đời cao nhất không?
Không cần. Bố mẹ cần màn hình to, loa to, pin lâu, và cùng hệ điều hành với máy cũ. Máy đời cao nhiều tính năng hơn cũng nhiều thứ dễ bấm nhầm hơn.
Chuyển dữ liệu mất bao lâu?
Thường từ nửa giờ đến hai giờ, tuỳ số ảnh và video. Máy cũ có hàng chục nghìn ảnh thì nên chuyển bằng cáp và để qua đêm, đừng bắt bố mẹ chờ.
Máy cũ hỏng màn hình không mở được thì chuyển thế nào?
Nếu máy từng bật sao lưu lên tài khoản, đăng nhập tài khoản đó trên máy mới để khôi phục. Nếu chưa từng sao lưu, mang máy cũ đến nơi sửa uy tín để thay màn hình tạm hoặc trích dữ liệu, đừng tự mở máy.
Có nên đổi số điện thoại mới cho bố mẹ cùng lúc không?
Không nên. Giữ nguyên số cũ, chuyển SIM hoặc đổi sang eSIM cùng số. Đổi số là bố mẹ mất liên lạc với bạn bè cũ và phải đăng ký lại mọi tài khoản ngân hàng, ứng dụng.
Bố mẹ quên mật khẩu tài khoản của máy cũ thì sao?
Đặt lại mật khẩu qua số điện thoại hoặc thư khôi phục gắn với tài khoản, làm trên máy cũ trước khi chuyển. Ghi mật khẩu mới vào sổ của bố mẹ, cất cùng giấy tờ quan trọng.
Máy cũ nên xử lý thế nào sau khi đổi?
Sau một tuần, đăng xuất mọi tài khoản, khôi phục cài đặt gốc, tháo thẻ nhớ nếu có. Có thể giữ làm máy dự phòng hoặc cho đi, nhưng không cho đi khi chưa xoá sạch.