Ở văn phòng nhỏ, bộ lưu điện nên giữ cho router, switch, ổ lưu trữ mạng và máy tính bàn quan trọng chạy thêm vài phút khi cúp điện, đủ để mọi người lưu bài và để ổ lưu trữ tự tắt đúng cách. Cài đặt gồm: chọn thiết bị cần bảo vệ, tính tải, sạc pin lần đầu, cắm đúng loại ổ trên bộ lưu điện, nối cáp tín hiệu sang ổ lưu trữ, rồi rút điện thử.
Bộ lưu điện không dùng để làm việc tiếp cả giờ khi cúp điện; với văn phòng nhỏ, mục tiêu là tắt an toàn chứ không phải chạy tiếp. Bài này đi theo các bước trên, có bảng thiết bị nên và không nên cắm, và những lỗi như bộ lưu điện kêu bíp suốt, sập ngay khi cúp điện.
Cắm gì, không cắm gì
Bộ lưu điện có giới hạn tải, nên chỉ cắm thứ thật sự cần. Cách chọn cho văn phòng 8 người của chị Uyên:
| Thiết bị | Cắm qua bộ lưu điện? | Lý do |
|---|---|---|
| Router nhà mạng, switch | Có | Tiêu thụ ít, giữ mạng cho laptop và điện thoại bàn |
| Ổ lưu trữ mạng | Có, kèm cáp tín hiệu | Tắt đột ngột dễ hỏng dữ liệu; cần thời gian tự tắt |
| Máy tính bàn kế toán | Có | Đang nhập liệu, cần vài phút lưu |
| Màn hình của máy kế toán | Có | Không có màn hình thì không lưu được bài |
| Điện thoại bàn qua mạng | Qua switch có cấp nguồn | Switch đã được bảo vệ thì điện thoại cũng còn |
| Máy in laser | Không | Lúc khởi động hút điện rất mạnh, dễ làm bộ lưu điện quá tải |
| Máy sưởi, ấm đun, quạt | Không | Tải lớn, không cần thiết |
| Laptop | Không cần | Đã có pin riêng |
Mỗi máy tính bàn quan trọng có thể dùng một bộ lưu điện nhỏ riêng dưới gầm bàn, còn tủ mạng một bộ riêng. Tách ra như vậy thì một bộ hỏng không kéo theo tất cả.
Chuẩn bị: tính tải và chọn chỗ đặt
Không cần tính chính xác từng watt, nhưng cần biết mình đang ở mức nào:
- Đọc công suất trên nhãn hoặc cục nguồn của từng thiết bị định cắm. Router, switch thường chỉ vài chục watt; ổ lưu trữ hai khay vài chục watt; máy tính bàn văn phòng kèm màn hình khoảng một đến hai trăm watt.
- Cộng lại và chọn bộ lưu điện có công suất tính theo watt lớn hơn tổng ấy ít nhất một phần ba. Chạy sát giới hạn thì thời gian giữ điện ngắn và pin mau chai.
- Hỏi thời gian giữ điện ở mức tải của bạn, không phải ở mức tải tối đa. Bảng thông số thường có đồ thị hoặc bảng cho nhiều mức tải.
- Chỗ đặt: khô, thoáng, không sát tường kín, không bị nắng, không đặt trên thảm chắn khe gió. Bộ lưu điện nặng, đặt dưới sàn hoặc đáy tủ.
- Ổ điện: cắm thẳng vào ổ tường có dây nối đất, không cắm qua ổ kéo dài hay ổ chia nhiều lỗ. Nếu ổ tường lỏng, cháy sém hoặc chưa có nối đất, nhờ thợ điện sửa trước.
- Cáp tín hiệu: thường là cáp USB đi kèm, nối bộ lưu điện với ổ lưu trữ để báo khi mất điện.
Đừng mua bộ lưu điện quá nhỏ rồi cắm thêm máy in vì "còn lỗ trống". Số lỗ cắm không nói gì về tải chịu được.
Lắp đặt và cấu hình tắt máy tự động
Làm theo thứ tự, ngoài giờ, vì sẽ phải tắt thiết bị một lần để chuyển nguồn:
- Mở hộp, đặt bộ lưu điện vào chỗ đã chọn. Nhiều loại giao hàng với pin chưa nối; làm theo tờ hướng dẫn để nối pin, không tháo gì khác.
- Cắm bộ lưu điện vào ổ tường, bật lên, để sạc liền khoảng tám tiếng theo khuyến cáo phổ biến, hoặc theo đúng con số trong hướng dẫn. Trong lúc này chưa cắm thiết bị.
- Nhìn mặt sau: thường có hai nhóm ổ, một nhóm vừa lưu điện vừa chống sét, một nhóm chỉ chống sét. Cắm router, switch, ổ lưu trữ, máy tính vào nhóm có lưu điện.
- Tắt từng thiết bị theo cách bình thường, rút khỏi ổ cũ, cắm sang bộ lưu điện, bật lại.
- Nối cáp tín hiệu từ bộ lưu điện sang ổ lưu trữ mạng. Vào trang quản lý ổ lưu trữ, phần nguồn điện hoặc bộ lưu điện, bật nhận tín hiệu, đặt tự tắt sau khi chạy pin chừng hai đến ba phút. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
- Với máy tính bàn có nối cáp tín hiệu, cài phần mềm quản lý nguồn chính thức của nhà sản xuất bộ lưu điện, đặt tự lưu và tắt máy khi pin còn một mức nhất định. Windows và macOS cũng có thể nhận bộ lưu điện như một nguồn pin, cho phép đặt mức tắt máy trong phần cài đặt nguồn.
- Dán nhãn ngày lắp và ngày nên kiểm pin lên mặt bộ lưu điện, ghi vào sổ tay thiết bị.
Đừng cắm một bộ lưu điện vào một bộ lưu điện khác để kéo dài thời gian; hai bộ nối tiếp thường báo lỗi và tự ngắt.
Thử rút điện: cách biết đã cài đúng
Bộ lưu điện chưa từng được thử là bộ lưu điện chưa chắc chạy. Chọn lúc ngoài giờ, mọi người đã lưu bài, rồi làm:
- Rút phích bộ lưu điện khỏi ổ tường, không tắt công tắc của nó. Bộ lưu điện phải kêu bíp ngắt quãng và đèn chuyển sang chạy pin.
- Router, switch, ổ lưu trữ, máy tính vẫn chạy. Từ một laptop dùng wifi, mở thử một trang web và thư mục chung.
- Theo dõi ổ lưu trữ: sau số phút đã đặt, nó phải tự tắt đúng cách, đèn tắt dần chứ không tắt phụt.
- Máy tính có cài tự tắt phải tự lưu và tắt khi tới mức pin đã đặt.
- Cắm điện lại. Bộ lưu điện về chế độ sạc, các thiết bị bật lại theo cài đặt. Ổ lưu trữ có tuỳ chọn tự bật khi có điện trở lại thì bật luôn.
- Ghi lại thời gian giữ điện thực tế. Nếu quá ngắn so với lúc mới mua, đó là dấu hiệu pin đã yếu.
Làm bài thử này mỗi sáu tháng, cùng lúc rà sổ tay thiết bị. Ghi kết quả cạnh ngày thử.
Áp vào văn phòng chị Uyên: hai bộ, hai nhiệm vụ
Bộ thứ nhất ở tủ mạng. Giữ router, switch có cấp nguồn cho hai điện thoại bàn, và ổ lưu trữ. Tổng tải nhỏ nên bộ cỡ vừa giữ được khá lâu; mục tiêu là laptop và điện thoại bàn vẫn dùng được trong những lần cúp điện ngắn, còn lần cúp dài thì ổ lưu trữ tự tắt sau ba phút.
Bộ thứ hai dưới bàn kế toán. Chỉ giữ máy tính bàn và màn hình của chị kế toán, vì đó là máy nhập chứng từ cả ngày. Cài tự lưu và tắt khi pin còn khoảng một nửa, để còn dư nếu cần.
Máy in, máy chấm công cắm ổ chống sét thường. Máy chấm công có pin nhỏ bên trong giữ giờ, không cần bộ lưu điện. Máy in mất điện thì in lại sau.
Một quy ước cho mọi người. Khi nghe bộ lưu điện kêu bíp, ai đang dùng máy bàn lưu bài ngay, ai dùng laptop vẫn làm tiếp. Không ai được rút bộ lưu điện ra để cắm sạc điện thoại hay ấm đun nước.
Ghi vào sổ tay. Hai bộ có mã riêng, ngày lắp, ngày thử rút điện gần nhất, số phút giữ điện đo được. Nhìn cột số phút qua các lần thử là biết pin đang yếu dần.
Lỗi hay gặp và cách gỡ
Kêu bíp liên tục dù không mất điện. Thường là quá tải hoặc pin yếu. Xem đèn báo; rút bớt thiết bị không cần, nhất là máy in. Nếu vẫn kêu, bộ lưu điện có thể đang báo cần thay pin.
Cúp điện là sập ngay, không giữ được giây nào. Pin đã hỏng hoặc chưa nối pin từ lúc mua. Kiểm theo hướng dẫn; bộ đã dùng ba bốn năm thì pin thường đã hết tuổi.
Bộ lưu điện chuyển qua lại chạy pin liên tục. Điện lưới chập chờn hoặc ổ cắm tiếp xúc kém. Nhờ thợ điện kiểm ổ và đường điện.
Ổ lưu trữ không tự tắt khi chạy pin. Cáp tín hiệu chưa cắm chặt hoặc chưa bật nhận tín hiệu trong trang quản lý. Kiểm cả hai, rồi thử lại.
Thiết bị không tự bật lại khi có điện. Một số máy tính và ổ lưu trữ cần bật tuỳ chọn tự khởi động khi có điện trở lại trong cài đặt; không có thì phải bật tay.
Máy tính tắt ngang dù đã cài phần mềm tự tắt. Mức pin đặt để tắt quá thấp, hoặc pin đã yếu nên tụt nhanh hơn dự tính. Nâng mức tắt lên, ví dụ tắt khi còn một nửa pin, rồi rút điện thử lại để xem máy kịp lưu và tắt hay không.
Pin, an toàn và khi nào gọi thợ
Pin trong bộ lưu điện văn phòng thường là loại pin axit chì kín, tuổi thọ phổ biến khoảng vài năm, ngắn hơn nếu đặt ở chỗ nóng. Khi thời gian giữ điện tụt hẳn hoặc bộ lưu điện báo thay pin, liên hệ nơi bán hoặc trung tâm bảo hành để thay đúng loại.
Không tự mở vỏ bộ lưu điện để thay pin hay sửa mạch nếu bạn không phải người làm điện. Bên trong có tụ điện giữ điện áp cao ngay cả khi đã rút phích, và pin có thể phồng, rò. Máy còn bảo hành thì mở vỏ là mất bảo hành. Bộ nào có thiết kế khay pin thay từ ngoài theo hướng dẫn thì mới tự thay.
Gọi thợ điện khi ổ tường nóng, cháy sém, chưa có dây nối đất, hoặc văn phòng hay mất điện từng pha cần đi đường điện riêng cho tủ mạng. Gọi bảo hành khi bộ lưu điện bốc mùi khét, vỏ phồng, hoặc nóng bất thường: rút phích ngay, đưa thiết bị đang cắm sang ổ tường, không dùng tiếp. Pin cũ thay ra không bỏ vào thùng rác thường; gửi lại nơi bán hoặc điểm thu gom pin.
Câu hỏi thường gặp
Bộ lưu điện giữ được bao lâu khi cúp điện?
Tuỳ công suất bộ lưu điện và tổng tải đang cắm. Router, switch và ổ lưu trữ thường giữ được khá lâu; thêm máy tính bàn thì ngắn đi nhiều. Đo thật bằng cách rút điện thử và ghi lại số phút.
Có cắm máy in vào bộ lưu điện được không?
Không nên với máy in laser, vì lúc khởi động và lúc sấy giấy máy hút dòng rất lớn, dễ làm bộ lưu điện quá tải và tự ngắt. Cắm máy in vào ổ chống sét thông thường.
Có cần nối cáp USB giữa bộ lưu điện và ổ lưu trữ không?
Nên nối. Cáp này báo cho ổ lưu trữ biết đang chạy pin để nó tự tắt đúng cách trước khi hết điện. Không có cáp, ổ lưu trữ sẽ tắt đột ngột khi pin cạn, dễ hỏng dữ liệu.
Bao lâu thì phải thay pin bộ lưu điện?
Thường sau vài năm, sớm hơn nếu đặt ở chỗ nóng hoặc hay mất điện. Dấu hiệu là thời gian giữ điện ngắn hẳn khi rút điện thử, hoặc bộ lưu điện báo đèn thay pin.
Bộ lưu điện có thay được ổn áp không?
Không hoàn toàn. Một số bộ lưu điện có điều chỉnh điện áp ở mức nhẹ, nhưng nếu điện văn phòng thường xuyên quá yếu hay quá mạnh, nên nhờ thợ điện kiểm tra đường điện trước.