Mỗi tài khoản lớn đều có một trang liệt kê thiết bị đang đăng nhập, kèm loại máy, nơi đăng nhập ước chừng và lần hoạt động cuối. Bạn vào phần bảo mật, mở danh sách đó, đăng xuất những máy bạn không nhận ra hoặc không còn dùng, rồi đổi mật khẩu và kiểm lại. Làm định kỳ ba tháng một lần, và làm ngay khi có thông báo đăng nhập lạ.
Phần khó không nằm ở nút đăng xuất, mà ở chỗ đọc danh sách cho đúng: nơi đăng nhập hay lệch, tên máy hay lạ dù là máy của chính bạn. Bài này chỉ cách đọc, thứ tự làm khi thấy máy lạ để kẻ gian không chen vào lại, và cách giữ danh sách gọn về sau. Tên mục có thể khác tuỳ dịch vụ và phiên bản.
Tìm danh sách thiết bị đang đăng nhập
Với email, mạng xã hội, tài khoản của hệ điều hành và trình quản lý mật khẩu, danh sách thường nằm trong phần bảo mật. Dò theo chữ "thiết bị", "phiên đăng nhập", "nơi bạn đã đăng nhập", "hoạt động đăng nhập".
- Đăng nhập tài khoản trên máy bạn tin cậy nhất, tốt nhất là máy tính ở nhà.
- Vào phần quản lý tài khoản, mở mục Bảo mật hoặc Mật khẩu và bảo mật.
- Tìm mục thiết bị của bạn hoặc nơi bạn đã đăng nhập, bấm xem tất cả.
- Danh sách hiện từng dòng: loại thiết bị hoặc trình duyệt, hệ điều hành, nơi đăng nhập ước chừng, lần hoạt động cuối. Dòng đang dùng thường được đánh dấu là thiết bị này.
- Với mạng xã hội, xem thêm phần hoạt động đăng nhập hoặc cảnh báo đăng nhập, nơi liệt kê các lần đăng nhập gần đây, kể cả lần bị chặn.
- Chụp màn hình danh sách hoặc chép ra giấy trước khi động vào, để sau này so sánh.
Làm lần lượt cho email chính, tài khoản của hệ điều hành điện thoại, mạng xã hội, trình quản lý mật khẩu, rồi các dịch vụ trả phí như xem phim, lưu trữ. Email chính đi đầu vì ai giữ email là giữ đường đặt lại mật khẩu của mọi thứ khác.
Đọc danh sách: dòng nào đáng lo, dòng nào bình thường
Danh sách thiết bị hay khiến người dùng hoảng không đúng chỗ, và bỏ qua đúng chỗ đáng lo. Bảng dưới là cách đọc của người hay ngồi rà máy cho khách.
| Bạn thấy | Thường là | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Nơi đăng nhập là tỉnh khác dù bạn ở nhà | Vị trí ước theo địa chỉ mạng của nhà mạng, hay lệch | Bình thường nếu loại máy và giờ khớp với bạn |
| Nơi đăng nhập ở nước ngoài, máy lạ | Người khác đang dùng tài khoản | Làm ngay các bước ở mục dưới |
| Trình duyệt trên máy tính bạn không nhớ | Máy cơ quan, máy in ấn, máy ở quán bạn từng dùng | Đăng xuất, kể cả khi nhớ ra là máy cũ của mình |
| Điện thoại cũ đã bán hoặc đã đổi | Bạn quên đăng xuất trước khi đưa máy đi | Đăng xuất và gỡ khỏi danh sách |
| Thiết bị tên chung chung như "trình duyệt không rõ" | Ứng dụng đọc thư, tivi, máy tính bảng của con | Hỏi người nhà trước, rồi quyết |
| Nhiều lần đăng nhập thất bại liên tiếp | Có người đang thử mật khẩu | Đổi mật khẩu dài hơn, bật xác thực hai lớp |
Hai điều để phân biệt máy của mình với máy lạ: loại máy và giờ hoạt động. Nếu dòng ghi điện thoại Android mà cả nhà chỉ dùng iOS, hoặc hoạt động lúc ba giờ sáng khi cả nhà đang ngủ, đó là tín hiệu thật. Nơi đăng nhập một mình thì không đủ để kết luận.
Thấy máy lạ: làm theo đúng thứ tự này
Thứ tự quan trọng vì nếu đăng xuất trước khi đổi mật khẩu, kẻ có mật khẩu sẽ đăng nhập lại ngay sau đó.
- Chuyển sang một máy bạn chắc sạch. Nếu nghi máy đang dùng có mã độc, dùng máy khác.
- Đổi mật khẩu tài khoản đó thành mật khẩu mới, dài, chưa dùng ở đâu. Nhiều dịch vụ có ô đăng xuất mọi thiết bị khác khi đổi; đánh dấu ô đó.
- Quay lại danh sách thiết bị, đăng xuất từng dòng lạ còn sót.
- Kiểm phần thông tin khôi phục: số điện thoại, email phụ. Xoá số và email không phải của bạn.
- Kiểm phần chuyển tiếp thư và bộ lọc thư trong email. Kẻ gian hay đặt tự chuyển tiếp thư sang địa chỉ của họ để vẫn đọc được thư sau khi bị đá ra.
- Kiểm ứng dụng bên thứ ba đã kết nối với tài khoản, gỡ cái không nhận ra.
- Bật xác thực hai lớp nếu chưa bật, tạo mã dự phòng mới.
- Nếu email này dùng làm đường khôi phục cho tài khoản khác, đổi mật khẩu các tài khoản đó, bắt đầu từ cái liên quan tiền.
Sau đó báo cho người nhà, bạn bè thân rằng tài khoản vừa bị người lạ vào, đề phòng có tin nhắn vay tiền gửi đi từ tài khoản của bạn. Với mạng xã hội, xem lại tin nhắn đã gửi và bài đăng gần đây xem có gì bạn không viết.
Kiểm tra đã sạch: danh sách sau một ngày
Đăng xuất xong chưa phải là xong. Sau khoảng một ngày, quay lại kiểm vài thứ để chắc kẻ gian không còn cửa nào.
- Danh sách thiết bị chỉ còn máy của bạn, không có dòng mới lạ xuất hiện từ hôm qua.
- Không nhận thêm thông báo đăng nhập lạ hay mã xác thực không rõ nguồn.
- Phần chuyển tiếp thư trống, bộ lọc không có quy tắc tự xoá hoặc tự chuyển thư nào bạn không đặt.
- Thư mục đã gửi không có thư lạ.
- Thông tin khôi phục và tên hiển thị đúng của bạn.
- Các tài khoản khác dùng chung mật khẩu cũ đã được đổi.
Nếu một ngày sau vẫn thấy máy lạ đăng nhập dù đã đổi mật khẩu và bật xác thực hai lớp, rất có thể máy của chính bạn đang nhiễm mã độc ghi lại thao tác bàn phím, hoặc kẻ gian chiếm được email khôi phục. Lúc này nên dừng tự xử lý và nhờ kỹ thuật kiểm máy.
Áp vào trường hợp văn phòng anh Tâm: dọn phiên đăng nhập định kỳ
Văn phòng sáu người của anh Tâm hay gặp chuyện: nhân viên đăng nhập email công ty trên máy nhà, trên điện thoại cá nhân, trên máy in ấn ở cửa hàng photo; người nghỉ việc vẫn còn phiên đăng nhập trên máy riêng. Anh lập lịch ba tháng một lần, buổi chiều thứ sáu cuối quý, mỗi người tự mở danh sách thiết bị của email công ty và đăng xuất mọi máy không phải máy đang dùng.
Với người nghỉ việc, anh không chờ tới cuối quý. Ngay ngày cuối, anh đổi mật khẩu tài khoản của người đó, đăng xuất mọi thiết bị, chuyển thư sang người nhận việc theo cách được công ty quy định, và gỡ các ứng dụng đã kết nối.
Máy tính dùng chung ở quầy lễ tân là chỗ hay sót nhất. Anh đặt quy định không ai đăng nhập email riêng trên máy này, và mỗi tối người đóng cửa xoá dữ liệu duyệt web.
Câu nhắc nhân viên: "Đăng nhập ở máy không phải của mình thì đừng đánh dấu ghi nhớ, và đăng xuất trước khi đứng dậy." Câu này dán trên màn hình máy quầy, không kèm mật khẩu gì.
Bật cảnh báo đăng nhập để khỏi phải tự đi rà
Rà danh sách ba tháng một lần là chắc, nhưng giữa hai lần rà thì cần một cái chuông báo. Hầu hết dịch vụ có sẵn, chỉ là nhiều người tắt đi vì thấy phiền. Tên mục có thể khác tuỳ dịch vụ và phiên bản.
- Email chính. Trong phần bảo mật, xem mục thông báo hoặc cảnh báo bảo mật. Đa số mặc định gửi thư khi có đăng nhập từ thiết bị mới; kiểm xem thư đó có bị bộ lọc đẩy vào thư rác không.
- Mạng xã hội. Bật cảnh báo đăng nhập từ thiết bị hoặc trình duyệt lạ, chọn nhận qua thông báo trong ứng dụng và qua email.
- Tài khoản của hệ điều hành điện thoại. Khi có máy mới đăng nhập, các máy cũ thường hiện thông báo kèm vị trí ước chừng. Đừng tắt thông báo hệ thống của tài khoản này.
- Ngân hàng điện tử. Bật thông báo mỗi lần đăng nhập và mỗi giao dịch, kể cả giao dịch nhỏ.
- Trình quản lý mật khẩu. Bật thông báo khi có thiết bị mới được cấp quyền.
Cảnh báo chỉ có ích khi bạn đọc nó. Tập thói quen: thư hay thông báo nào có chữ đăng nhập mới, đọc ngay ba thông tin là loại máy, giờ, nơi. Khớp với việc bạn vừa làm thì bỏ qua, không khớp thì làm theo mục thứ tự ở trên. Và nhớ rằng kẻ gian cũng giả thư cảnh báo để dụ bạn bấm vào link đăng nhập giả; luôn tự mở ứng dụng hoặc gõ địa chỉ quen, không bấm link trong thư.
Đăng nhập trên máy dùng chung sao cho khỏi phải dọn về sau
Phần lớn dòng lạ trong danh sách thiết bị không phải do kẻ gian, mà do chính bạn đăng nhập rồi quên ở máy in ấn, máy của bạn bè, máy ở khách sạn. Tránh từ đầu thì đỡ phải rà.
Khi buộc phải đăng nhập trên máy không phải của mình, mở cửa sổ ẩn danh hoặc duyệt web riêng tư. Đóng cửa sổ là trình duyệt tự xoá phiên. Khi trình duyệt hỏi có lưu mật khẩu, chọn không. Khi trang hỏi có ghi nhớ thiết bị hay duy trì đăng nhập, bỏ dấu chọn. Xong việc, bấm đăng xuất trong tài khoản trước, rồi mới đóng cửa sổ.
Với tệp cần in, thay vì đăng nhập email trên máy cửa hàng, chép tệp vào ổ nhớ hoặc gửi qua một đường tạm do cửa hàng cung cấp. Ít phiên đăng nhập rải rác bao nhiêu thì danh sách thiết bị sạch bấy nhiêu.
Nếu lỡ quên, về nhà mở danh sách thiết bị, đăng xuất đúng dòng máy đó, rồi đổi mật khẩu cho chắc nếu trước đó lỡ bấm lưu.
Lỗi hay gặp và khi nào cần hỗ trợ
Bấm đăng xuất mà dòng vẫn còn. Danh sách có độ trễ, đợi vài phút rồi tải lại. Một số dịch vụ giữ dòng thêm ít ngày dưới dạng phiên đã kết thúc.
Đăng xuất nhầm máy của người nhà. Không sao, họ chỉ cần đăng nhập lại. Báo trước cho họ để khỏi tưởng bị hack.
Không vào được tài khoản vì kẻ gian đã đổi mật khẩu. Dùng ngay đường khôi phục của dịch vụ: quên mật khẩu, gửi mã về số hoặc email phụ. Nếu họ đã đổi cả thông tin khôi phục, dùng biểu mẫu khôi phục của nhà cung cấp, làm trên máy và mạng bạn hay dùng.
Tài khoản mạng xã hội bị dùng để lừa tiền người quen. Ngoài các bước trên, báo cho người quen bằng kênh khác, và gửi báo cáo tài khoản bị xâm nhập qua phần trợ giúp của nền tảng.
Thấy cả máy lạ lẫn mất tiền trong tài khoản ngân hàng. Gọi tổng đài ngân hàng qua số in trên thẻ để khoá, đến công an trình báo. Đây không còn là việc tự xử lý tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên kiểm tra danh sách thiết bị một lần?
Ba tháng một lần là vừa với người dùng thông thường, kèm thêm sau mỗi lần đổi điện thoại, bán máy cũ, hoặc dùng máy ở nơi công cộng. Khi nhận thông báo đăng nhập lạ thì kiểm ngay, không đợi.
Nơi đăng nhập hiện tỉnh khác có phải bị hack không?
Thường là không. Vị trí được ước theo địa chỉ mạng, nhà mạng hay gán địa chỉ đăng ký ở thành phố khác. Hãy xem loại máy và giờ hoạt động, nếu đều khớp với thiết bị của bạn thì yên tâm.
Đăng xuất tất cả thiết bị có làm mất dữ liệu không?
Không mất thư hay ảnh, vì chúng nằm trên tài khoản. Bạn chỉ phải đăng nhập lại trên từng máy. Ứng dụng đọc thư cũ và tivi có thể đòi nhập lại mật khẩu, nên làm khi có thời gian.
Có xem được ai đã đăng nhập tài khoản của mình không?
Chỉ xem được loại thiết bị, nơi ước chừng và thời gian, không xem được danh tính người đó. Nếu cần trình báo, chụp lại các dòng này làm thông tin ban đầu cho cơ quan chức năng.
Máy cơ quan đã nghỉ việc vẫn còn đăng nhập email riêng thì làm sao?
Vào danh sách thiết bị của email riêng, đăng xuất dòng máy đó, rồi đổi mật khẩu. Nếu trình duyệt máy đó đã lưu mật khẩu cũ, việc đổi mật khẩu khiến nó vô dụng.
Thông báo có thiết bị mới đăng nhập mà mình vừa đăng nhập thật thì có cần làm gì không?
Không cần. Đọc kỹ thông báo, nếu loại máy và thời gian khớp với việc bạn vừa làm thì bỏ qua. Chỉ cần cẩn thận khi thông báo tới lúc bạn không đăng nhập ở đâu cả.