ThietLap.comThiết Lập
Phần mềm cơ bản trên máy tính

Cách gỡ phần mềm sạch trên Windows và macOS: gỡ đúng chỗ, dọn phần còn sót

Gỡ phần mềm đúng chỗ trên Windows và macOS, dọn thư mục dữ liệu, tiện ích trình duyệt còn sót, xử lý phần mềm không gỡ được và những thứ không nên gỡ.

Hands of a Vietnamese woman resting on a laptop keyboard on a kitchen counter, a cup of tea beside a dark screen, mid-morning side light, shallow focus from low angle

Gỡ phần mềm sạch nghĩa là gỡ qua đúng chỗ của hệ điều hành hoặc trình gỡ của chính phần mềm, khởi động lại máy, rồi dọn những phần còn sót như thư mục dữ liệu, tiện ích trình duyệt và mục khởi động cùng máy. Kéo biểu tượng trên màn hình nền vào thùng rác trên Windows không gỡ được gì cả, chỉ xoá lối tắt.

Trước khi gỡ, có vài việc cần làm để không mất dữ liệu hay giấy phép đã mua. Phần dưới đi qua việc chuẩn bị, các bước gỡ trên từng hệ điều hành, cách xử lý phần mềm cứng đầu, bảng những thứ nên và không nên gỡ, và cách kiểm tra máy đã sạch. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.

Trước khi gỡ: ba phút giữ lại thứ cần giữ

Gỡ phần mềm thường không xoá tệp bạn tạo ra, nhưng một số phần mềm giữ dữ liệu trong thư mục riêng của nó và xoá cùng lúc. Kiểm qua danh sách:

  • Phần mềm trả phí: ghi lại mã bản quyền, hoặc vào phần tài khoản trong phần mềm để huỷ kích hoạt trên máy này, nhờ vậy dùng lại được trên máy khác.
  • Phần mềm kế toán, quản lý bán hàng, sổ liên lạc: xuất dữ liệu hoặc sao lưu theo chức năng có sẵn của nó, chép bản sao lưu ra ổ rời.
  • Phần mềm ghi chú, lịch, thư điện tử cài trên máy: kiểm dữ liệu đã đồng bộ lên tài khoản trực tuyến chưa.
  • Trình duyệt sắp gỡ: xuất dấu trang và mật khẩu đã lưu, hoặc chắc chúng đã đồng bộ sang trình duyệt khác.
  • Phần mềm có cài đặt riêng mất công chỉnh như bộ gõ, phần mềm chỉnh ảnh: xem có chức năng xuất cài đặt không.
  • Đóng phần mềm hoàn toàn, kể cả biểu tượng nhỏ ở góc thanh tác vụ hoặc thanh trên cùng.

Với phần mềm do cơ quan cài cho, như phần mềm kê khai hay chữ ký số, hỏi người phụ trách trước khi gỡ. Gỡ nhầm một thành phần có thể làm cả bộ ngừng chạy đúng vào ngày cần nộp.

Gỡ phần mềm trên Windows

Windows có hai chỗ gỡ: phần Ứng dụng trong Cài đặt và trang gỡ chương trình kiểu cũ trong bảng điều khiển. Cả hai cùng gọi trình gỡ của phần mềm, dùng chỗ nào cũng được.

  1. Mở Cài đặt, tìm phần Ứng dụng, chọn danh sách ứng dụng đã cài.
  2. Gõ tên phần mềm vào ô tìm kiếm của danh sách. Nếu không nhớ tên, sắp xếp theo ngày cài để tìm.
  3. Bấm vào dấu ba chấm hoặc vào tên phần mềm, chọn Gỡ cài đặt, xác nhận.
  4. Trình gỡ của phần mềm hiện ra. Đọc từng màn hình: một số trình gỡ hỏi có giữ cài đặt và dữ liệu không. Muốn gỡ sạch thì chọn xoá, muốn cài lại sau thì giữ.
  5. Bỏ qua các màn hình níu kéo như khảo sát lý do gỡ, lời mời giảm giá.
  6. Khi trình gỡ báo xong, khởi động lại máy dù nó không yêu cầu.
  7. Nếu phần mềm cài từ kho ứng dụng có sẵn, có thể gỡ thẳng từ kho hoặc bấm chuột phải vào biểu tượng trong danh sách ứng dụng ở nút Bắt đầu và chọn Gỡ.

Một phần mềm có thể xuất hiện thành nhiều dòng trong danh sách, ví dụ phần mềm chính và một dịch vụ cập nhật đi kèm. Gỡ phần chính trước, khởi động lại, rồi xem các dòng còn lại có tự biến mất không.

Gỡ phần mềm trên macOS

Trên macOS, phần lớn ứng dụng gói gọn trong một biểu tượng ở thư mục Ứng dụng, nên gỡ đơn giản hơn. Nhưng có ngoại lệ cần biết.

  1. Thoát ứng dụng hoàn toàn: chọn Thoát trong thanh trên cùng, không chỉ đóng cửa sổ.
  2. Mở thư mục Ứng dụng trong trình quản lý tệp, tìm ứng dụng.
  3. Nếu trong thư mục ứng dụng đó có một chương trình tên kiểu "gỡ cài đặt", chạy nó thay vì xoá tay. Phần mềm có trình gỡ riêng là vì nó cài thêm thành phần nằm ngoài biểu tượng chính.
  4. Nếu không có trình gỡ riêng, kéo biểu tượng ứng dụng vào thùng rác, nhập mật khẩu nếu được hỏi.
  5. Ứng dụng cài từ kho ứng dụng có sẵn: mở màn hình danh sách ứng dụng, giữ chuột lên biểu tượng đến khi nó rung, bấm dấu xoá.
  6. Đổ thùng rác, rồi khởi động lại máy.

Các phần mềm có dịch vụ chạy nền, phần mở rộng hệ thống hay trình điều khiển thiết bị trên macOS thường cần trình gỡ chính thức. Xoá tay biểu tượng có thể để lại dịch vụ chạy ngầm, máy vẫn hỏi quyền hoặc hiện thông báo của phần mềm đã xoá.

Dọn những phần còn sót sau khi gỡ

Thư mục dữ liệu trong tài khoản của bạn. Nhiều phần mềm để cài đặt và bộ nhớ đệm trong thư mục dữ liệu ứng dụng ẩn của tài khoản. Chỉ xoá thư mục mang đúng tên phần mềm vừa gỡ, và chỉ khi chắc không cần dữ liệu trong đó. Không chắc thì để nguyên, vài trăm megabyte không đáng để mạo hiểm.

Tiện ích trình duyệt cài kèm. Mở phần quản lý tiện ích trong trình duyệt, gỡ tiện ích mang tên phần mềm vừa gỡ hoặc tiện ích bạn không nhớ đã cài. Kiểm lại trang chủ và công cụ tìm kiếm.

Mục khởi động cùng máy. Mở phần quản lý ứng dụng khởi động trong Cài đặt, xem còn dòng nào của phần mềm cũ không, tắt đi.

Lối tắt trên màn hình nền và thanh tác vụ. Lối tắt chết bấm vào sẽ báo lỗi, xoá đi cho gọn.

Thư mục chương trình còn trống. Đôi khi trình gỡ để lại thư mục rỗng trong thư mục chương trình. Để nguyên cũng không sao; xoá thì cần quyền quản trị.

Phần mềm không gỡ được: làm theo thứ tự này

Trường hợp hay gặp: bấm Gỡ cài đặt mà không thấy gì, hoặc trình gỡ báo lỗi, hoặc phần mềm gỡ xong lại tự cài lại sau khi khởi động. Đi theo thứ tự từ nhẹ đến nặng, dừng ở bước nào xong thì thôi.

Bước một: khởi động lại rồi gỡ ngay. Phần mềm đang chạy ngầm sẽ giữ tệp, trình gỡ không xoá được. Khởi động lại, chưa mở gì cả, vào gỡ luôn.

Bước hai: dùng trình gỡ chính thức. Vào trang chính thức của nhà phát triển, tìm mục hỗ trợ, nhiều phần mềm lớn có công cụ gỡ riêng để xoá sạch khi trình gỡ thường hỏng.

Bước ba: cài đè rồi gỡ. Tải lại đúng phiên bản đó, cài đè lên để sửa phần bị hỏng, rồi gỡ ngay.

Bước bốn: nếu phần mềm tự cài lại hoặc chặn bạn gỡ. Đây là dấu hiệu phần mềm không mong muốn. Ngừng đăng nhập tài khoản quan trọng trên máy, chạy trình bảo vệ quét toàn bộ, và nhờ kỹ thuật viên. Không tải các "công cụ gỡ mạnh" vô danh trên mạng, vì nhiều công cụ đó lại chính là phần mềm rác.

Áp vào trường hợp của bạn: dọn máy của bố mẹ đầy phần mềm lạ

Tình huống quen thuộc: về quê, mở máy tính của bố thấy ba trình duyệt, hai ứng dụng dọn rác, một trình diệt virus hết hạn đòi gia hạn mỗi ngày, trang chủ là một trang tìm kiếm lạ. Bố bảo máy chậm và cứ hiện quảng cáo. Gỡ một mạch hết mọi thứ lạ là cách dễ làm hỏng máy nhất.

Cách làm có kế hoạch: trước tiên hỏi bố đang dùng máy làm gì, ghi ra giấy, ví dụ gọi video cho con, đọc báo, xem ảnh cháu. Mở danh sách ứng dụng, sắp theo ngày cài, đánh dấu những gì liên quan đến ba việc đó: giữ lại. Những thứ tên lạ cài cùng một ngày với nhau thường là phần cài kèm, gỡ trước. Rồi đến ứng dụng dọn rác, tăng tốc, trình diệt virus hết hạn (gỡ xong thì để trình bảo vệ có sẵn tự bật lại). Trình duyệt thừa gỡ sau cùng, khi đã chuyển dấu trang sang trình duyệt giữ lại.

Mỗi đợt gỡ vài thứ thì khởi động lại và thử lại ba việc bố hay làm. Xong xuôi, đặt lại trang chủ, xoá quyền gửi thông báo của các trang lạ, và cân nhắc tạo cho bố một tài khoản chuẩn để lần sau phần mềm lạ không tự cài vào được.

Nên gỡ, cân nhắc và đừng gỡ

Danh sách ứng dụng trên máy thường có những cái tên khó hiểu. Bảng dưới giúp bạn quyết định trước khi bấm Gỡ:

LoạiVí dụ theo chức năngQuyết định
Phần mềm bạn tự cài và không dùng nữaTrò chơi cũ, phần mềm dùng thử đã hết hạnNên gỡ
Phần mềm dọn rác, tăng tốc, thanh công cụ lạỨng dụng hứa làm máy nhanh gấp đôiNên gỡ
Ứng dụng của hãng máy hiện quảng cáoỨng dụng giới thiệu sản phẩm, mời mua dịch vụCân nhắc, dùng vài ngày rồi quyết
Ứng dụng của hãng máy lo phần cứngPhím chức năng, âm thanh, quản lý pin, cập nhật trình điều khiểnĐừng gỡ
Thư viện chạy chương trình của nhà phát triển hệ điều hànhNhiều dòng cùng tên với năm và số phiên bản khác nhauĐừng gỡ, phần mềm khác cần chúng
Trình điều khiển máy in, chữ ký số, thiết bị ngoại viPhần mềm đi kèm máy in, đầu đọc thẻĐừng gỡ khi còn dùng thiết bị đó

Gặp tên không biết là gì, đừng gỡ chỉ vì nó lạ. Tìm hiểu tên đó trước, hoặc hỏi người rành. Gỡ nhầm thư viện chạy chương trình có thể khiến cả loạt phần mềm khác không mở được.

Kiểm tra đã gỡ sạch và lỗi hay gặp

Sau khi khởi động lại, kiểm nhanh:

  • Danh sách ứng dụng đã cài không còn tên phần mềm, cũng không còn dịch vụ đi kèm.
  • Không còn biểu tượng ở góc thanh tác vụ hoặc thanh trên cùng, không còn thông báo của phần mềm cũ.
  • Trình duyệt mở đúng trang chủ, không có tiện ích lạ.
  • Những phần mềm khác vẫn mở bình thường. Nếu có phần mềm báo thiếu thành phần, có thể bạn đã gỡ nhầm thư viện dùng chung: cài lại phần mềm báo lỗi để nó tự bổ sung.
  • Tệp tài liệu bạn tạo bằng phần mềm cũ vẫn còn trong thư mục, chỉ là bấm đúp sẽ hỏi mở bằng chương trình nào.

Nếu máy còn bảo hành mà sau khi gỡ, máy chập chờn, mất âm thanh hay phím chức năng không chạy, nhiều khả năng bạn đã gỡ ứng dụng phần cứng của hãng. Tải lại từ trang hỗ trợ chính thức của hãng máy hoặc mang đến trung tâm bảo hành nhờ cài lại.

Câu hỏi thường gặp

Xoá biểu tượng trên màn hình nền có phải là gỡ phần mềm không?

Không. Trên Windows, biểu tượng ở màn hình nền chỉ là lối tắt, xoá nó thì phần mềm vẫn nằm nguyên trong máy. Muốn gỡ phải vào danh sách ứng dụng trong Cài đặt. Trên macOS thì kéo chính ứng dụng trong thư mục Ứng dụng vào thùng rác mới là gỡ.

Gỡ phần mềm có làm mất tệp văn bản, ảnh đã tạo không?

Thường là không, vì tệp bạn tạo nằm trong thư mục tài liệu, ảnh của bạn. Ngoại lệ là phần mềm lưu dữ liệu trong thư mục riêng của nó như phần mềm kế toán, sổ liên lạc, nên sao lưu hoặc xuất dữ liệu trước khi gỡ.

Có cần phần mềm gỡ cài đặt chuyên dụng không?

Với người dùng phổ thông, chỗ gỡ có sẵn của hệ điều hành cộng với trình gỡ chính thức của nhà phát triển là đủ. Phần mềm gỡ chuyên dụng xoá sâu vào sổ đăng ký hệ thống, dùng sai có thể làm hỏng phần mềm khác.

Gỡ phần mềm trả phí rồi cài lại có phải mua lại không?

Không, nếu bạn còn giữ mã bản quyền hoặc tài khoản đã mua. Nhiều phần mềm giới hạn số máy được kích hoạt, nên huỷ kích hoạt trên máy cũ trước khi gỡ để không bị tính thêm một lượt.

Máy có hàng chục dòng thư viện chạy chương trình, có nên gỡ bớt cho nhẹ không?

Không nên. Mỗi dòng có thể là thứ một phần mềm nào đó đang cần, và chúng chiếm rất ít chỗ. Gỡ bớt không làm máy nhanh hơn mà dễ khiến phần mềm khác báo lỗi thiếu thành phần.

Gỡ xong phần mềm mà vẫn hiện quảng cáo thì làm gì?

Kiểm tiện ích trình duyệt, quyền gửi thông báo của các trang web trong trình duyệt, và mục khởi động cùng máy. Quảng cáo bật ở góc màn hình thường do một trang web từng được cho phép gửi thông báo. Vẫn còn thì chạy trình bảo vệ quét toàn bộ máy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138