Mỗi lần bạn bấm đăng nhập bằng tài khoản email hay mạng xã hội vào một trang khác, hoặc cho một ứng dụng đọc lịch, danh bạ, thư, trang đó được cấp quyền và giữ quyền ấy cho tới khi bạn gỡ. Muốn gỡ, bạn vào phần bảo mật của tài khoản, mở mục ứng dụng và dịch vụ đã kết nối, xem từng dòng có quyền gì, rồi bấm xoá quyền truy cập.
Danh sách này thường dài hơn bạn tưởng: trò chơi trắc nghiệm năm nào, công cụ chỉnh ảnh dùng một lần, ứng dụng đặt lịch của cơ quan cũ. Bài này chỉ chỗ tìm, cách đọc quyền, thứ tự gỡ cho an toàn và cách dọn luôn tiện ích trình duyệt lạ, thứ cũng đọc được những gì bạn gõ. Tên mục có thể khác tuỳ dịch vụ và phiên bản.
Ứng dụng bên thứ ba vào được tài khoản bằng cách nào
Có ba đường chính, và cách gỡ khác nhau một chút.
Đường thứ nhất là nút đăng nhập bằng tài khoản. Bạn vào một trang mua sắm, thấy nút đăng nhập bằng email hay mạng xã hội, bấm vào, một cửa sổ hỏi có cho trang này xem tên và địa chỉ email của bạn không. Bạn bấm đồng ý. Từ đó trang ấy nằm trong danh sách kết nối. Thường quyền này nhẹ, chỉ xem tên và email.
Đường thứ hai là cấp quyền đọc dữ liệu. Một ứng dụng lịch, công cụ quản lý thư, ứng dụng sao lưu danh bạ xin quyền đọc và đôi khi quyền sửa, xoá thư, lịch, tệp. Đây là quyền nặng: ứng dụng được đọc toàn bộ hộp thư, kể cả thư chứa mã đặt lại mật khẩu của tài khoản khác.
Đường thứ ba là tiện ích cài trong trình duyệt. Tiện ích không nằm trong danh sách kết nối của tài khoản, nhưng nếu có quyền đọc và thay đổi dữ liệu trên mọi trang, nó thấy mọi thứ bạn gõ và xem, kể cả email đang mở. Phải dọn riêng trong trình duyệt.
Ngoài ra còn mật khẩu ứng dụng, chuỗi bạn tạo cho ứng dụng đọc thư đời cũ. Mỗi mật khẩu ứng dụng là một cánh cửa mở thẳng vào hộp thư không cần lớp xác thực thứ hai.
Tìm và gỡ ứng dụng đã kết nối với email và mạng xã hội
Làm trên máy tính cho danh sách hiện rõ. Tên mục có thể khác tuỳ dịch vụ và phiên bản; dò theo chữ "ứng dụng", "kết nối", "truy cập của bên thứ ba", "đăng nhập bằng".
- Đăng nhập tài khoản email, vào phần quản lý tài khoản, mục Bảo mật.
- Tìm mục kết nối với ứng dụng và dịch vụ bên thứ ba, hoặc ứng dụng có quyền truy cập vào tài khoản. Bấm xem tất cả.
- Danh sách hiện từng dòng: tên ứng dụng hoặc trang, ngày cấp quyền, quyền đang có.
- Bấm vào một dòng để xem chi tiết quyền.
- Với dòng không nhận ra, không dùng nữa hoặc quyền quá lớn so với việc nó làm, bấm xoá quyền truy cập và xác nhận.
- Trong cùng phần bảo mật, tìm mục mật khẩu ứng dụng. Xoá mọi mật khẩu ứng dụng mà bạn không chắc đang dùng cho thiết bị nào.
- Làm tương tự trên mạng xã hội: phần cài đặt, mục ứng dụng và trang web hoặc tích hợp. Ở đây thường chia hai nhóm đang hoạt động và đã hết hạn, gỡ cả hai.
- Ghi lại các dòng đã gỡ để nếu sau này một dịch vụ bạn cần báo lỗi đăng nhập, bạn biết nguyên nhân.
Gỡ quyền chỉ cắt đường mới, không xoá dữ liệu mà ứng dụng đó đã lấy trước đó. Nếu một ứng dụng đáng ngờ đã có quyền đọc thư từ lâu, sau khi gỡ, đổi mật khẩu email và kiểm các tài khoản dùng email đó để khôi phục.
Trên điện thoại: ứng dụng đã liên kết và quyền truy cập tài khoản
Trên điện thoại có thêm một lớp: tài khoản đã thêm vào phần cài đặt của máy và các ứng dụng được cấp quyền dùng tài khoản đó. Tên mục có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
- Mở Cài đặt, tìm mục Tài khoản hoặc Mật khẩu và tài khoản. Xem danh sách tài khoản đã thêm vào máy. Tài khoản nào không còn dùng, như email cơ quan cũ, xoá khỏi máy.
- Trong mục tài khoản của hệ điều hành, tìm phần ứng dụng dùng tài khoản này để đăng nhập hoặc đăng nhập bằng tài khoản. Gỡ ứng dụng bạn đã xoá khỏi máy nhưng vẫn còn quyền.
- Vào mục Quyền riêng tư, xem ứng dụng nào được truy cập danh bạ, lịch, ảnh. Ứng dụng đèn pin hay ứng dụng hình nền mà có quyền danh bạ là dấu hiệu xấu, gỡ ứng dụng đó hẳn.
- Trong ứng dụng mạng xã hội trên điện thoại, mở phần cài đặt, mục ứng dụng và trang web, gỡ như trên máy tính.
- Khởi động lại máy, mở thử vài ứng dụng hay dùng xem có cần đăng nhập lại không.
Điện thoại của cha mẹ lớn tuổi hay có nhiều ứng dụng tự cài từ quảng cáo, ví dụ ứng dụng dọn rác, tăng tốc, sạc pin nhanh. Phần lớn chẳng làm gì ngoài hiện quảng cáo và xin quyền. Ngồi cùng cha mẹ gỡ những ứng dụng đó, nói rõ là máy sẽ không chậm hơn.
Đọc quyền: mức nào đáng lo
Không phải dòng nào cũng phải gỡ. Bảng dưới xếp quyền từ nhẹ tới nặng, kèm câu hỏi bạn nên tự hỏi trước khi giữ lại.
| Quyền ghi trong chi tiết | Mức | Tự hỏi |
|---|---|---|
| Xem tên, ảnh đại diện, địa chỉ email | Nhẹ | Mình còn dùng trang này không |
| Xem danh sách bạn bè, danh bạ | Vừa | Trang này cần danh bạ để làm gì |
| Xem lịch, sự kiện | Vừa | Ứng dụng có thật sự là ứng dụng lịch không |
| Đọc, gửi, xoá email | Nặng | Mình có tự tay cài ứng dụng quản lý thư này không |
| Xem, sửa, xoá mọi tệp trong lưu trữ đám mây | Nặng | Ứng dụng có cần mọi tệp, hay chỉ một thư mục |
| Đăng bài, gửi tin nhắn thay bạn | Nặng | Mình có muốn nó tự đăng bất cứ lúc nào không |
| Toàn quyền quản lý tài khoản | Rất nặng | Chỉ giữ cho công cụ của cơ quan có người chịu trách nhiệm |
Quy tắc nhanh: quyền nặng mà bạn không nhớ đã cấp lúc nào, gỡ. Quyền nặng của ứng dụng bạn dùng hằng ngày, giữ, nhưng kiểm xem đó có đúng ứng dụng thật không, vì kẻ gian hay đặt tên ứng dụng giả giống hệt tên công cụ quen.
Dọn tiện ích trình duyệt lạ
Tiện ích trình duyệt là nơi mã độc hay náu nhất trên máy tính gia đình, nhất là tiện ích đi kèm phần mềm miễn phí cài từ nguồn không rõ. Tên mục có thể khác tuỳ trình duyệt và phiên bản.
- Mở trình duyệt, vào menu, tìm mục Tiện ích hoặc Tiện ích mở rộng, chọn quản lý.
- Đọc từng tiện ích: tên, mô tả. Không nhận ra, không nhớ đã cài, gỡ.
- Bấm chi tiết của tiện ích bạn giữ lại, xem quyền. Tiện ích đổi màu nền mà đòi đọc và thay đổi dữ liệu trên mọi trang web là đáng ngờ.
- Với tiện ích cần giữ nhưng quyền rộng, chuyển chế độ truy cập trang sang chỉ khi bấm vào hoặc chỉ trên các trang cụ thể nếu trình duyệt cho.
- Kiểm trang chủ và công cụ tìm kiếm mặc định của trình duyệt. Bị đổi sang trang lạ là dấu hiệu có tiện ích hoặc phần mềm cài kèm.
- Làm tương tự với trình duyệt phụ và trên máy tính của mọi người trong nhà.
Nếu gỡ tiện ích xong mà nó tự quay lại, hoặc trang chủ bị đổi lại sau khi khởi động máy, trên máy có phần mềm cài kèm. Vào phần gỡ cài đặt ứng dụng của hệ điều hành, sắp xếp theo ngày cài, tìm những thứ lạ cài cùng ngày với phần mềm miễn phí gần nhất. Không chắc thì nhờ kỹ thuật, đừng xoá bừa thư mục hệ thống.
Kiểm tra đã dọn xong và giữ cho sạch
Sau khi gỡ, đi qua danh sách kiểm sau. Mất chừng năm phút.
- Danh sách ứng dụng kết nối với email chỉ còn những thứ bạn dùng ít nhất mỗi tháng.
- Không còn ứng dụng nào có quyền đọc và xoá thư mà bạn không biết rõ.
- Mục mật khẩu ứng dụng trống hoặc chỉ còn mật khẩu gắn với thiết bị bạn nhận ra.
- Mạng xã hội không còn ứng dụng trắc nghiệm, trò chơi, ứng dụng xem ai ghé trang cá nhân.
- Trình duyệt chỉ còn tiện ích bạn tự cài và dùng.
- Các dịch vụ hay dùng vẫn đăng nhập được bình thường.
Để giữ sạch, tập một thói quen nhỏ khi gặp nút đăng nhập bằng tài khoản: đọc màn hình hỏi quyền trước khi bấm đồng ý. Trang mua sắm chỉ cần tên và email; nếu nó đòi đọc thư hay danh bạ, bấm huỷ và tạo tài khoản riêng bằng email. Trò chơi trắc nghiệm kiểu xem bạn giống nhân vật nào gần như luôn là cách gom dữ liệu, bỏ qua.
Áp vào văn phòng anh Tâm và khi nào cần hỗ trợ
Văn phòng anh Tâm dùng email theo tên miền công ty. Khi rà, anh phát hiện một ứng dụng chữ ký thư có toàn quyền đọc gửi thư, do nhân viên cũ cài thử hai năm trước rồi quên; một công cụ đặt lịch họp có quyền xem lịch của cả văn phòng; và một tiện ích trình duyệt tải video trên máy lễ tân có quyền đọc mọi trang. Anh gỡ ứng dụng chữ ký thư, giữ công cụ đặt lịch nhưng đổi sang tài khoản của người phụ trách, gỡ tiện ích, rồi đổi mật khẩu email của máy lễ tân.
Từ đó văn phòng có quy định: muốn kết nối ứng dụng mới vào email công ty thì báo anh trước, ghi vào sổ tên ứng dụng, quyền, người dùng. Cuối quý anh rà danh sách kết nối cùng lúc với rà thiết bị đăng nhập.
Nên nhờ người có chuyên môn khi: thấy ứng dụng lạ có quyền gửi thư và trong thư đã gửi có thư bạn không viết; trình duyệt tự mở trang quảng cáo, tiện ích tự quay lại sau khi gỡ; hoặc email công ty có quản trị viên, vì quản trị viên có thể chặn ứng dụng cho cả tổ chức, nhanh và triệt để hơn từng người tự gỡ. Đừng tải phần mềm dọn dẹp lạ quảng cáo trên mạng, nhiều cái chính là thứ cài kèm.
Câu hỏi thường gặp
Gỡ quyền một ứng dụng có xoá tài khoản của mình trên ứng dụng đó không?
Không. Gỡ quyền chỉ cắt kết nối giữa hai bên. Tài khoản trên trang kia vẫn còn, nhưng lần sau bạn bấm đăng nhập bằng tài khoản, trang sẽ hỏi cấp quyền lại. Muốn xoá hẳn thì vào trang đó tìm mục xoá tài khoản.
Bao lâu nên rà danh sách ứng dụng kết nối một lần?
Ba tháng một lần là hợp lý, cùng lúc rà thiết bị đăng nhập. Rà thêm ngay sau khi bạn thử nhiều công cụ mới, hoặc khi có dấu hiệu lạ như thư tự gửi đi, bài tự đăng.
Có nên dùng nút đăng nhập bằng tài khoản cho tiện không?
Tiện và thường an toàn với trang uy tín, vì bạn không phải tạo thêm mật khẩu. Đổi lại, mất tài khoản chính là mất luôn các trang đó. Đọc kỹ quyền xin cấp; chỉ đồng ý khi quyền là tên và email.
Ứng dụng đã gỡ quyền có còn giữ dữ liệu cũ của mình không?
Có thể còn. Gỡ quyền không buộc bên kia xoá dữ liệu đã lấy. Nếu lo, vào trang của ứng dụng đó, tìm mục quyền riêng tư để yêu cầu xoá dữ liệu, hoặc xoá tài khoản.
Tiện ích trình duyệt cài từ kho chính thức có an toàn không?
An toàn hơn tiện ích từ nguồn lạ, nhưng không tuyệt đối. Tiện ích có thể bị bán cho chủ mới rồi cập nhật thêm mã xấu. Giữ ít tiện ích, chỉ giữ cái bạn dùng, và để ý khi một tiện ích quen đột nhiên xin thêm quyền.
Máy tính dùng chung có cần rà tiện ích riêng cho từng người không?
Cần, nếu mỗi người có hồ sơ trình duyệt riêng, vì tiện ích cài theo hồ sơ. Kiểm từng hồ sơ một, nhất là hồ sơ của trẻ nhỏ hay cài trò chơi và công cụ tải video.