Khi mất mạng, nút bấm và công tắc trên thân thiết bị vẫn dùng được; điều khiển bằng điện thoại từ xa, lịch và kịch bản chạy qua máy chủ thì ngừng; còn những gì chạy cục bộ qua bộ trung tâm, Bluetooth hoặc điều khiển cầm tay thì vẫn chạy. Nhà nào dựa hoàn toàn vào ứng dụng thì đứt mạng là phải đi bật đèn bằng tay, và nếu công tắc tường đã bị bỏ đi thì không bật được gì cả.
Chuyện có thể chuẩn bị trước. Bài này tách ba kiểu "mất mạng" khác nhau, lập bảng thiết bị nào còn chạy trong từng kiểu, hướng dẫn một buổi diễn tập rút dây ngay tại nhà, rồi các cài đặt và thiết bị dự phòng để nhà không tê liệt. Tên mục trong ứng dụng có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
Ba kiểu mất mạng và vì sao cần phân biệt
Kiểu thứ nhất là mất internet nhưng wifi trong nhà vẫn còn: đèn trên modem báo mất tín hiệu, điện thoại vẫn bắt wifi nhưng không vào được mạng. Đây là kiểu hay gặp nhất, do đứt cáp, nhà mạng bảo trì hoặc modem treo. Thiết bị trong nhà vẫn nói chuyện được với nhau, chỉ không nói được với máy chủ bên ngoài.
Kiểu thứ hai là mất wifi: router bị tắt, hỏng, hoặc đang khởi động lại. Thiết bị dùng wifi mất liên lạc hoàn toàn. Thiết bị dùng Bluetooth hoặc sóng riêng qua bộ trung tâm thì tuỳ: bộ trung tâm còn điện thì nhóm đó vẫn chạy với nhau, chỉ không điều khiển được từ điện thoại qua wifi.
Kiểu thứ ba là mất điện: mọi thứ cắm điện đều tắt. Khi có điện lại, mỗi thiết bị trở về theo cài đặt "trạng thái khi có điện lại" của nó, và cùng lúc ba chục thiết bị tranh nhau kết nối lại router. Phân biệt ba kiểu giúp bạn biết cần chuẩn bị gì: kiểu một cần điều khiển cục bộ, kiểu hai cần đường dự phòng không qua wifi, kiểu ba cần cài đặt trạng thái và có thể là bộ lưu điện cho router.
Cách nhận ra nhanh mình đang gặp kiểu nào: nhìn đèn trên modem và router. Router tắt hẳn đèn là mất điện hoặc mất wifi. Router sáng, điện thoại vẫn hiện biểu tượng wifi nhưng mở trang nào cũng không được là mất internet. Biết kiểu nào rồi mới quyết định gọi nhà mạng hay tự xử lý trong nhà.
Thiết bị nào còn chạy trong từng kiểu mất mạng
Bảng dưới đây là tình huống phổ biến; thiết bị cụ thể nhà bạn có thể khác, nên làm buổi diễn tập ở mục sau để biết chắc:
| Thiết bị | Mất internet | Mất wifi | Mất điện |
|---|---|---|---|
| Công tắc thông minh | Bấm tay được; điện thoại trong nhà có thể được nếu hỗ trợ cục bộ | Bấm tay được | Tắt, có điện lại theo cài đặt |
| Bóng đèn thông minh dùng wifi | Công tắc tường được; điện thoại tuỳ loại | Chỉ công tắc tường | Tắt |
| Ổ cắm thông minh | Nút trên ổ được; lịch lưu trong ổ vẫn chạy | Nút trên ổ được | Tắt |
| Cảm biến qua bộ trung tâm | Kịch bản cục bộ chạy; không có thông báo về điện thoại | Kịch bản cục bộ chạy nếu bộ trung tâm nối dây mạng hoặc độc lập wifi | Cảm biến còn pin nhưng bộ trung tâm tắt |
| Rèm tự động | Điều khiển cầm tay được | Điều khiển cầm tay được | Loại pin vẫn chạy bằng điều khiển |
| Trợ lý giọng nói | Gần như không dùng được | Không dùng được | Tắt |
Điểm rút ra: mỗi thiết bị quan trọng nên có ít nhất một cách điều khiển không cần mạng, thường là nút bấm trên thân, công tắc tường, hoặc điều khiển cầm tay. Thiết bị nào trong nhà bạn không có cách nào như vậy thì đó là chỗ cần xử lý trước.
Buổi diễn tập rút dây: biết chắc nhà mình ra sao
Chọn một buổi tối cuối tuần, báo cả nhà trước, dành ba mươi phút. Ghi kết quả vào sổ tay:
- Thử mất internet: nếu nhà dùng router riêng nối sau modem nhà mạng, rút dây mạng nối giữa hai cục để router vẫn phát wifi mà không có internet. Nếu modem nhà mạng kiêm luôn router thì bỏ qua bước này, chờ lần mất internet thật để quan sát; đừng tháo dây quang. Đi từng phòng thử điều khiển bằng điện thoại, bằng tay, xem kịch bản nào còn chạy.
- Ghi lại thiết bị nào còn điều khiển được từ điện thoại trong nhà, thiết bị nào không.
- Cắm lại, chờ mạng ổn, rồi thử mất wifi: tắt nguồn router. Lặp lại vòng kiểm tra.
- Thử mất điện một tầng: nếu bạn quen thao tác aptomat thì gạt aptomat một tầng trong một phút; không quen thì bỏ qua bước này, chờ lần mất điện thật để quan sát.
- Bật lại, đứng xem năm phút: đèn nào tự sáng, thiết bị nào không về trực tuyến.
- Sửa từng điểm yếu tìm được theo các mục bên dưới.
Không gạt aptomat tổng khi trong nhà có người đang dùng máy tính, có thiết bị y tế đang chạy, hoặc tủ lạnh vừa khởi động. Không tự tháo dây quang nếu không chắc cách cắm lại; hỏi nhà mạng.
Cài đặt để nhà vẫn dùng được khi mất internet
Phần lớn việc dưới đây chỉ là bật một tuỳ chọn có sẵn, không tốn thêm tiền:
- Bật điều khiển cục bộ hoặc qua Bluetooth trong cài đặt thiết bị nếu có. Khi đó điện thoại trong nhà điều khiển trực tiếp, không cần máy chủ.
- Lưu lịch vào thiết bị: một số ổ cắm, công tắc cho chọn lưu lịch ngay trong máy. Chọn cách này cho các lịch quan trọng như đèn cổng.
- Dời kịch bản quan trọng sang bộ trung tâm nếu bộ trung tâm chạy kịch bản cục bộ. Ví dụ kịch bản đèn hành lang ban đêm.
- Giữ công tắc tường và điều khiển cầm tay. Đừng tháo công tắc cơ chỉ vì đã có ứng dụng.
- Đặt nút bấm không dây cùng hệ bộ trung tâm ở những chỗ hay dùng, cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ.
- Đặt trạng thái khi có điện lại cho từng thiết bị: đèn phòng ngủ luôn tắt, đèn hiên giữ trạng thái trước, ổ cắm sạc luôn tắt.
Nhà anh Tâm có văn phòng nhỏ ở tầng trệt: sau một lần mất internet cả buổi chiều, anh chuyển kịch bản bật đèn khi mở cửa sang bộ trung tâm và để lại công tắc cơ ở cửa ra vào. Lần mất mạng sau, không ai trong nhà nhận ra.
Dự phòng điện cho modem và router
Bộ lưu điện nhỏ cho modem và router. Modem, router và bộ trung tâm tiêu thụ ít điện, một bộ lưu điện cỡ nhỏ có thể giữ chúng chạy thêm một khoảng thời gian khi mất điện. Cắm modem và router vào ổ của bộ lưu điện, không cắm máy in, máy sưởi vào cùng.
Thiết bị đi kèm nguồn riêng. Có loại pin dự phòng chuyên cho router xuất điện áp đúng với cục nguồn. Đọc điện áp ghi trên cục nguồn router, chọn đúng; cắm sai điện áp có thể hỏng router.
Điện thoại phát wifi không thay được router. Thiết bị thông minh nhớ tên và mật khẩu wifi cũ, sẽ không tự nối vào mạng điện thoại phát. Muốn dùng cách này phải đặt tên và mật khẩu giống hệt router, và cách đó dễ gây xung đột khi router có lại.
Đặt bộ lưu điện chỗ thoáng. Không nhét vào tủ kín, không để sát rèm, gầm giường. Ắc quy bên trong cần thay sau vài năm; nghe tiếng bíp liên tục là lúc kiểm tra.
Không tự đấu vào điện tường. Bộ lưu điện cắm vào ổ cắm như thiết bị thường. Việc đấu nguồn dự phòng cho cả nhà là việc của thợ điện, không tự làm.
Tờ dặn người nhà khi mất mạng
Người hiểu hệ nhà thông minh thường chỉ có một người, và người đó hay vắng nhà đúng lúc mất mạng. Viết một tờ ngắn, dán cạnh router hoặc trong cánh tủ điện, theo mẫu dưới đây rồi sửa cho khớp nhà bạn:
- Đèn không nghe điện thoại: bật bằng công tắc trên tường như bình thường. Đèn hành lang có nút bấm tròn màu trắng cạnh cửa phòng ông bà.
- Rèm phòng khách: dùng điều khiển cầm tay để trong hộp trên kệ tivi; nút giữa là dừng.
- Quạt, đèn bàn cắm ổ thông minh: bấm nút nhỏ trên thân ổ cắm.
- Internet mất: rút điện modem, đếm đến ba mươi, cắm lại, chờ năm phút. Vẫn mất thì gọi tổng đài nhà mạng ghi trên hợp đồng, đọc mã khách hàng ghi ở mặt sau tờ này.
- Không làm: không bấm nút nhỏ phía sau router, vì đó là nút cài lại toàn bộ; không rút dây quang màu vàng.
- Có điện lại mà đèn sáng hết: không sao, tắt bằng công tắc tường hoặc chờ người quản lý cài lại.
Tờ dặn nên viết bằng chữ to, câu ngắn, mỗi dòng một việc. Đưa ông bà đọc thử và hỏi lại xem chỗ nào khó hiểu; câu nào ông bà phải hỏi lại là câu cần viết lại. Mỗi khi thêm thiết bị mới, nhớ sửa tờ này.
Khi có mạng lại: lỗi hay gặp và khi nào gọi nhà mạng
Sau mỗi lần mất mạng, mở ứng dụng xem danh sách thiết bị trong mười phút. Thiết bị nào vẫn ngoại tuyến thì đối chiếu bảng:
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Vài thiết bị không về trực tuyến | Kết nối lại cùng lúc làm router quá tải | Tắt bật nguồn riêng thiết bị đó; nếu lặp lại, khởi động router trước rồi mới bật aptomat các tầng |
| Đèn sáng hết giữa đêm sau khi có điện | Trạng thái khi có điện lại để mặc định | Đổi sang luôn tắt hoặc giữ trạng thái trước |
| Lịch chạy sai giờ sau mất điện dài | Thiết bị mất giờ, chưa đồng bộ lại | Chờ thiết bị kết nối lại máy chủ; vẫn sai thì tắt bật nguồn |
| Router có điện nhưng không có internet | Sự cố đường truyền | Khởi động lại modem một lần; vẫn mất thì gọi tổng đài nhà mạng |
| Modem đèn đỏ hoặc tắt hẳn đèn tín hiệu | Đứt cáp, lỗi đầu quang | Báo nhà mạng, không tự tháo đầu dây quang |
Gọi nhà mạng khi internet mất quá nửa tiếng sau khi đã khởi động lại modem, hoặc mất lặp đi lặp lại nhiều lần trong tuần. Gọi thợ điện nếu mỗi lần có điện lại aptomat nhảy, hoặc có thiết bị nóng, có mùi khét.
Câu hỏi thường gặp
Mất internet thì trợ lý giọng nói có bật đèn được không?
Phần lớn trợ lý giọng nói cần internet để hiểu lời nói, nên khi mất internet thường không dùng được. Hãy giữ công tắc tường hoặc nút bấm không dây cho những đèn quan trọng.
Có nên tháo công tắc cơ khi đã lắp đèn thông minh không?
Không nên. Công tắc cơ hoặc nút bấm trên thân thiết bị là cách duy nhất chắc chắn dùng được khi mất mạng. Người lớn tuổi và khách đến nhà cũng cần nó.
Bộ lưu điện cho router giữ được bao lâu?
Tuỳ dung lượng bộ lưu điện và công suất modem, router. Đọc thông số của bộ lưu điện và tổng công suất ghi trên cục nguồn các thiết bị để ước tính, rồi thử thực tế một lần.
Mất điện lâu thì có phải ghép lại thiết bị không?
Không. Thiết bị nhớ tên và mật khẩu wifi, có điện lại sẽ tự kết nối. Chỉ phải ghép lại khi bạn đổi tên hoặc mật khẩu wifi, hoặc thay router mới.
Cảm biến chạy pin có báo về điện thoại khi mất mạng không?
Không, vì thông báo phải đi qua internet. Cảm biến vẫn ghi nhận và có thể kích hoạt kịch bản cục bộ, nhưng điện thoại chỉ nhận tin khi có mạng lại.