Thay công tắc thường bằng công tắc thông minh là việc đụng dây điện 220V trong tường, nên phần tháo lắp giao cho thợ điện; phần của bạn là chọn đúng loại công tắc trước khi mua và tự cài nó vào ứng dụng sau khi thợ lắp xong. Chọn sai loại (thiếu nút, không hợp với dây trong hộp tường, không chạy được đèn cầu thang hai đầu) là lý do phổ biến nhất khiến công tắc mua về nằm trong hộp.
Bài này giúp bạn chuẩn bị đủ thông tin để mua đúng, có sẵn danh sách dặn thợ, rồi đi qua các bước ghép công tắc với điện thoại, đặt tên từng nút, kiểm tra và gỡ các lỗi hay gặp như đèn nháy nhẹ khi tắt hay công tắc mất kết nối sau vài ngày. Tên mục trong ứng dụng có thể khác tuỳ máy và phiên bản.
Khi nào nên chọn công tắc thông minh thay vì bóng thông minh
Công tắc thông minh thay vào đúng chỗ công tắc cũ trên tường, điều khiển cả mạch đèn phía sau nó. Một chùm đèn sáu bóng, một dãy đèn hắt trần, một quạt trần đều chỉ cần một nút. Người nhà vẫn bấm trên tường như cũ, và vì công tắc luôn có điện nên không có chuyện ai đó tắt tường làm mất kết nối như với bóng thông minh.
Ngược lại, công tắc chỉ bật và tắt. Muốn đổi màu ánh sáng, chỉnh độ sáng mịn từng bóng, bạn vẫn cần bóng thông minh. Có loại công tắc chỉnh độ sáng, nhưng chỉ chạy với loại đèn ghi rõ là chỉnh sáng được; lắp với đèn thường dễ gây nháy.
Quy tắc nhanh: nhà đang ở, đèn đã lắp đẹp, nhiều bóng trên một mạch, nhiều người dùng, thì chọn công tắc thông minh. Phòng một hai đèn cần đổi tông ánh sáng, hoặc nhà thuê không được đụng tường, thì chọn bóng thông minh. Ở nhà anh Tâm, phòng khách có chùm đèn mười hai bóng nhỏ: thay một công tắc ba nút rẻ và gọn hơn nhiều so với mua mười hai bóng thông minh.
Thông tin cần có trước khi mua
Chụp ảnh từng công tắc cũ và ghi lại những điều sau, mang theo khi chọn mua hoặc gửi cho thợ xem trước:
- Số nút trên mỗi mặt công tắc và mỗi nút điều khiển đèn nào. Công tắc thông minh bán theo số nút: một, hai, ba, bốn nút. Mua thiếu nút là phải gộp hai đèn vào một nút.
- Kiểu mặt công tắc: mặt chữ nhật đứng hay mặt vuông. Hai kiểu này dùng hộp âm tường khác nhau, mua sai kiểu là không lắp vừa hoặc phải đục tường.
- Đèn nào được bật tắt ở hai nơi. Đèn cầu thang bấm được ở chân và đầu cầu thang, đèn phòng ngủ bấm được ở cửa và đầu giường: đây là mạch hai đầu, cần loại công tắc hỗ trợ hai đầu hoặc mua đủ cặp.
- Loại đèn và tổng công suất trên mỗi nút. Đèn led công suất nhỏ (một bóng ngủ vài oát) dễ làm công tắc loại không dây trung tính bị nháy. Quạt trần, đèn sưởi nhà tắm có công suất lớn cần xem mức chịu tải của công tắc.
- Sóng wifi ở chỗ công tắc. Đứng sát công tắc mở điện thoại xem vạch wifi. Công tắc nằm trong hộp tường, sóng kém hơn điện thoại cầm tay một chút.
- Nhà có dây trung tính trong hộp công tắc không. Bạn không cần tự mở để xem. Hỏi thợ điện đã đi dây nhà, hoặc để thợ kiểm tra ở bước khảo sát. Mục dưới giải thích con số này ảnh hưởng gì.
Đừng tự tháo mặt công tắc ra xem dây khi chưa cắt aptomat. Ngay cả khi đã cắt, nếu bạn không quen phân biệt dây, cứ để thợ làm phần này.
Công tắc có dây trung tính và không dây trung tính khác nhau thế nào
Công tắc thông minh cần một ít điện liên tục để giữ wifi. Loại có dây trung tính lấy điện từ dây riêng; loại không dây trung tính "mượn" một dòng rất nhỏ chạy qua bóng đèn. Đây là khác biệt quan trọng nhất khi chọn:
| Tiêu chí | Có dây trung tính | Không dây trung tính |
|---|---|---|
| Yêu cầu dây trong hộp tường | Phải có dây trung tính đi tới hộp công tắc | Chỉ cần dây pha và dây đèn như công tắc thường |
| Đèn nháy nhẹ khi tắt | Gần như không | Có thể xảy ra với đèn led công suất nhỏ |
| Độ ổn định wifi | Tốt hơn | Kém hơn một chút do nguồn yếu |
| Nhà xây lâu năm | Thường không có sẵn, phải kéo thêm dây | Lắp được ngay |
| Cách khắc phục nháy | Không cần | Thợ gắn thêm tụ bù ở đèn hoặc đổi đèn công suất lớn hơn |
Nếu thợ báo hộp công tắc không có dây trung tính, đừng ép kéo dây mới chỉ để lắp công tắc, vì phải đục tường. Chọn loại không dây trung tính, và hỏi thợ có cần tụ bù đi kèm cho các nút đèn nhỏ không.
Danh sách dặn thợ điện
Thợ điện giỏi về dây nhưng không phải ai cũng quen công tắc thông minh. Đưa thợ danh sách sau, hoặc đọc cho thợ nghe trước khi bắt đầu:
- "Anh kiểm tra giúp hộp công tắc này có dây trung tính không, có thì đấu vào cho em."
- "Mỗi nút đang điều khiển đèn nào, anh ghi lại giúp, lắp xong vẫn giữ đúng thứ tự như cũ."
- "Đèn cầu thang này bấm được ở hai đầu, anh xem đi dây kiểu gì rồi đấu đúng theo hướng dẫn của công tắc."
- "Lắp xong anh bật aptomat, bấm tay thử từng nút trước khi về."
- "Nếu có nút nào đèn nháy khi tắt, anh lắp tụ bù đi kèm giúp em."
- "Anh cắt đúng aptomat của tầng này, dán giấy lên aptomat để không ai bật lại khi đang làm."
Trong lúc thợ làm, bạn chuẩn bị điện thoại: cài sẵn ứng dụng của công tắc, đăng nhập tài khoản, bật Bluetooth và wifi 2,4 GHz. Thợ lắp xong là bạn ghép luôn khi thợ còn ở đó; có nút nào không chạy thì thợ xử lý tại chỗ, khỏi hẹn lại.
Các bước cài công tắc vào ứng dụng sau khi thợ lắp xong
Làm sau khi aptomat đã bật lại và từng nút đã bấm tay chạy đúng:
- Đưa công tắc về chế độ ghép. Thường là nhấn giữ một nút khoảng năm đến mười giây tới khi đèn báo trên mặt công tắc nháy nhanh. Sách hướng dẫn ghi chính xác nút nào và giữ bao lâu.
- Mở ứng dụng, chọn thêm thiết bị, chọn loại công tắc hoặc để ứng dụng tự dò.
- Chọn wifi 2,4 GHz, nhập mật khẩu, chờ ứng dụng báo đã thêm.
- Đặt tên từng nút theo đèn, không theo số: "Đèn trần khách", "Đèn hắt trần", "Quạt trần". Đi đến từng nút bấm thử trong ứng dụng để chắc tên khớp đèn.
- Chọn trạng thái khi có điện lại cho từng nút, nên để luôn tắt, tránh mất điện ban đêm có điện lại đèn bật sáng cả nhà.
- Tắt đèn báo trên mặt công tắc nếu nó làm chói phòng ngủ ban đêm. Một số công tắc cho chỉnh độ sáng đèn báo trong cài đặt; tên mục khác tuỳ máy và phiên bản.
- Chia sẻ cho người nhà qua mục mời thành viên trong ứng dụng.
Lịch và kịch bản hợp với công tắc thông minh
Công tắc đã nằm trong ứng dụng thì nên cho nó làm vài việc tự động, nếu không thì chẳng khác gì công tắc thường đắt tiền hơn. Mấy cài đặt dưới đây hay dùng nhất trong nhà ở gia đình:
| Nút | Cài đặt | Lợi ích |
|---|---|---|
| Đèn cổng, đèn hiên | Bật lúc trời tối, tắt lúc mười một giờ đêm | Không ai phải nhớ bật tắt, nhà đi vắng vẫn có đèn |
| Đèn sưởi, quạt hút nhà tắm | Đếm ngược tự tắt sau hai mươi phút | Tránh để quên bật cả đêm, đỡ tốn điện |
| Đèn cầu thang | Bật mức sáng ban đêm khi có cảm biến chuyển động | Người lớn tuổi đi lại ban đêm không phải mò công tắc |
| Đèn phòng khách | Tắt tất cả lúc nửa đêm | Đỡ phải đi từng phòng kiểm tra trước khi ngủ |
| Bình nóng lạnh qua công tắc riêng có tải phù hợp | Bật trước giờ tắm buổi tối một khoảng, tắt sau đó | Chỉ làm khi thợ xác nhận công tắc chịu được tải bình |
Cài lịch xong, theo dõi một tuần xem cả nhà có thấy phiền không. Đèn tự tắt lúc người ta còn đang ngồi đọc sách là lý do phổ biến khiến người nhà quay sang ghét công tắc thông minh. Lịch nào gây phiền thì đổi giờ hoặc chuyển thành đếm ngược bắt đầu từ lúc bấm tay. Với bình nóng lạnh và các thiết bị sưởi công suất lớn, nếu không chắc về tải, hãy giữ công tắc cơ riêng như cũ.
Kiểm tra, lỗi hay gặp và khi nào gọi lại thợ
Kiểm tra xong là khi: bấm tay trên tường chạy, bấm trên điện thoại chạy kể cả khi dùng dữ liệu di động, và rút điện router mười phút thì bấm tay trên tường vẫn chạy bình thường. Nếu có trục trặc:
| Hiện tượng | Nguyên nhân hay gặp | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Đèn led nháy nhẹ hoặc sáng mờ khi tắt | Công tắc không dây trung tính, đèn công suất quá nhỏ | Gọi thợ lắp tụ bù hoặc thay đèn; không tự đấu |
| Bấm trên điện thoại được, bấm tay không ăn | Mặt cảm ứng bị dính nước, hoặc khoá trẻ em đang bật | Lau khô, kiểm tra cài đặt khoá trẻ em trong ứng dụng |
| Đèn cầu thang chỉ bật được ở một đầu | Đấu sai mạch hai đầu hoặc chưa ghép cặp hai công tắc | Ghép cặp trong ứng dụng theo hướng dẫn; vẫn sai thì gọi thợ kiểm lại dây |
| Công tắc hay báo ngoại tuyến | Sóng wifi yếu trong hộp tường | Thêm cục phát wifi gần đó hoặc chuyển sang loại dùng bộ trung tâm |
| Công tắc nóng, có mùi khét, aptomat nhảy | Quá tải hoặc đấu lỏng | Cắt aptomat ngay, gọi thợ; không bật lại để thử |
Công tắc còn bảo hành mà hỏng thì để thợ tháo ra mang đi đổi, đừng tự cạy mặt công tắc. Giữ hoá đơn và hộp trong thời gian bảo hành.
Câu hỏi thường gặp
Có tự lắp công tắc thông minh được không?
Việc đấu dây 220V trong tường nên để thợ điện làm, kể cả khi bạn đã cắt aptomat. Phần bạn tự làm được là chọn loại, ghép với ứng dụng, đặt tên nút và cài lịch.
Mất wifi thì công tắc thông minh có bấm tay được không?
Được. Công tắc vẫn bật tắt bằng tay bình thường khi mất wifi hay mất mạng. Chỉ có điều khiển từ điện thoại ở xa và các lịch phụ thuộc mạng là tạm ngừng.
Nhà thuê có lắp công tắc thông minh được không?
Cần hỏi chủ nhà vì phải thay thiết bị gắn tường. Nếu được đồng ý, giữ lại công tắc cũ để khi trả nhà thợ lắp lại như ban đầu. Không được thì dùng bóng thông minh hoặc ổ cắm thông minh.
Công tắc thông minh dùng cho quạt trần được không?
Được để bật tắt, nếu công suất quạt nằm trong mức chịu tải của công tắc. Chỉnh tốc độ quạt thì cần loại công tắc riêng cho quạt, công tắc đèn thường không làm được.
Một công tắc ba nút có điều khiển riêng từng nút trên điện thoại không?
Có. Mỗi nút hiện như một thiết bị riêng trong ứng dụng, đặt tên, hẹn giờ và đưa vào kịch bản riêng được. Nên đặt tên theo đèn để người nhà dễ nhận ra.
Lắp công tắc thông minh rồi có cần bóng đèn thông minh nữa không?
Không cần, dùng bóng thường là đủ. Lắp cả hai trên cùng một mạch còn gây rắc rối, vì tắt công tắc sẽ làm bóng thông minh mất kết nối.